Kafamı sağa doğru çevirdiğimde bekleme salonun diğer kısmının en köşesinde oturan adamın, odanın benim görmediğim kısmına doğru şaşkın bir ifade ile baktığını gördüm. Gözlerini hiç ayırmıyordu. Neye bakıyordu acaba? İnsan böyle şaşkın neye bakar? Tam neye baktığını tahmin etmeye başlayacaktım ki baktığı köşeden sarışın, uzun boylu, saçlarına balmumuyla şekil vermiş sırtında kocaman bir çanta ile bir turist belirdi. Yaşantım şaşkın bakan adamdan farklı olması nedeni ile ben fazla şaşıramadım bu turistin görünüşüne, ta ki hemen ardından çıkan -kız arkadaşıdır herhalde diye düşündüğüm- esmer kızı görene kadar. Yok hayır güzelliği ile ilgili bir durum değil. Şöyle ki; yan yana gelince esmer kız erkekmiş de, sarışın çocuk kızmış gibi duruyorlar. Yani kız erkekten daha erkek gibi duruyor. Tabi kızdan kaynaklanmıyor bu biraz erkekten kaynaklanıyor galiba. Aslında ben buna biraz şaşırdım ama o adamın gerçekten buna şaşırdığını sanmıyorum. O adama sadece erkeği göstermeniz yeterli, karşılaştırmasına hiç gerek yok. Turistler toparlanip gidince -ki salondan çıkana kadar adam hiç gözünü ayırmadı- adam sanki bir uykudan uyanmış gibi biraz etrafına bakip esnedikten sonra diğer insanları gözlemeye başladı. Hiçbir şey az önceki turistler kadar dikkatini çekmemiş olacak ki çenesini eline dayayarak uyumaya başladı.

Salona gelip sandalyeye oturduğumda aslından bu insanlardan önce hemen kapının solunda oturan orta yaşlı bir adam ve on sekiz yaşlarında bir kız görmüştüm ancak hiç ilginç gelmemişlerdi. Ta ki kızla adam el ele tutuşup beraber walkman dinleyene kadar. Halbuki ben o kızı o adamın kızı zannetmiştim. Adamın laz olduğu burnundan anlaşılıyordu. Kızın oralı olup olmadığını pek anlayamadım. Kumral,mavi gözlü, fazla kısa sayılmayacak bir kızdı. Yanlarına oturmuş ikiz çocuk sahibi kadının onlara ne sorduğunu anlamadım ama cevabını iyi duydum; “gezmeye geldik İstanbul’a. Şimdi geri dönüyoruz” devamını ben getirmek istiyorum; “Trabzon’a”. Tamam Trabzon’a değildir belki ama ben anlatıyorum onları ve bunun için özgürüm. Aslında ben yazsaydım ikiz çocuk sahibi kadını daha meraklı yapabilirdim ve onlara benim merak ettiğim soruları sordurtabilirdim. Nasıl evlendiklerini? Neden yaş farkının olduğunu? Memnun olup olmadıklarını? Tabii bu sorular karşısında sıkılan genç kıza da ağlamaklı bir hisle salondan koşar adımlarla çıkma rolünü yazmayı da unutmazdım.

Geldiğimden beri salona kah giren kah bir sandalyeye oturan bir adamdan da söz etmek istiyorum. Tabii ki bu girip çıkmaları anlatacak kadar ilginç değil ama adamın gerçekten dikkat çekici bir özelliği var; kıyafeti. Açık renk kadife eski bir pantolon, üstünde açık renk eski bir kazak ve hepsinin üzerinde siyah,dizlerine kadar bir palto. Aslında bu paltonun bayanlar için üretildiğine eminim ama adamın giydiğine de bir o kadar eminim. Paltonun yakası kürk kaplı ve bu kürk kaplı yakayı kafasının arkasını hemen hemen kapatacak şekilde kaldırmış. Bu adamın salona elinde telefonla girip çıktığını ve bağıra bağıra telefondaki adamı salonda beklediğini söylediğini söylersem adamı kafanda daha garip canlandırabilirsin.

Bir teyze vardı kapıdan uzakta bir köşede oturuyordu. Ara sıra uyukluyor, ara sıra uyanip etrafındaki yeni insanlara bakıyordu. Ayağındaki yırtık ayakkabıdan ve üzerindeki eski elbiseden anladığım üzere bu teyze buralıydı. Nereli miydi? Buralı, Haydarpaşa bekleme salonlu. Kış gecelerinde en çok sevdiği yer olmalı burası. Sıcak ve tehlikesiz. Teyze ile düşünceler üretirken birden içeriye sırtında her turistte bulunan o büyük çanta ile turist bir kız girdi. Yanında ise İngilizce konuşsa bile her halinden Türk olduğu belli olan uzun saçlı genç bir çocuk… Kız teyzenin hemen çaprazına oturdu. Çocuk kıza biletini vermesini onu gişeden işlemden geçirmesini gibi bir şey söylemiş olacak ki kız biletini çantadan çıkarip çocuğa verdi. Çocuk bileti beklerken salona öyle bir bakış attı ki “Abaza hayvan oğlu hayvanlar turist kızı görünce dibiniz düştü ama o benim yanımda. He he…” gibi bir şey dedi sanki. Bileti alip dışarı çıktı ve turist kız yalnız kalınca etrafa öyle meraklı öyle sevecen baktı ki anlatamam.

Bir ara teyze ile göz göze geldi. Teyze bir şey söyler diye bekledi ama teyze hiç oralı bile değildi. Kafasını öne eğdi ve uyumaya devam etti. Turist kız bize yani salondakilere mistik birer eşya gibi baktığına yemin edebilirim. Mesela beni alip İngiltere’deki evinin salonuna biblo diye asabilir. Ya da teyzeyi bir türk halısı gibi yere serebilir. Ah şu oryantalizmin gözü kör olsun.

Veeee bütün bunlar olurken sahneye “Nadya” çıktı. Adını nereden bildiğimi az sonra öğrenirsin. Otuz beş yaşlarında, fazlaca kilolu, saçları boyalı, kısa boylu, eli maşalı bir kadın Nadya. Öyle bir anlattım ki görende devamında; ah Nadya sen ne iyi komşumuzdun diye devam edeceğim sanır. Ama aynen anlattığım gibi biri. Ancak kilolu olduğunun pek farkında değil ki dapdar bir kot ve üzerinde dar göbeği açık bir tişört, tişörtün altında ise namus kurtaran bir bady (bunu senin sayende öğrendim) var. Şimdi anladın değil mi Nadya’yı? Evet Nadya girdi salona ve oranın eskilerinden olduğunu belli etmek istercesine rahat tavırlarla az önce anlattığım siyah paltolu adama “sen hala burada mısın be?” sorusunu sordu. “Adamı aradım gelince gideceğim” diye cevap verdi öteki. “tapuladın valla burayı” diyerek bize espri anlayışını da gösteren Nadya, elindeki ufak bir valizi ve iki poşeti ile az önce anlattığım uyuyan teyzenin yanına giderek “Teyze be ben bir saate kadar gelicem be. Benim için bunlara bir saatliğine bakar mısın bunlara be?” dedi. Teyze “bana bir şey derlerse ya” diyince Nadya’nın gerçek yüzü de ortaya çıktı; “valla dağıtırım burayı. Bir şey derlerse Nadya’nın bunlar dersin. Şimdi üstüne ismimi de yazıcam” dedi. Bu son dediğinden yola çıkarak onun adını nereden bildiğimi anlayabiliriz. Nadya poşetleri ve valizini bırakip benim olduğum tarafa doğru gelmeye başladı. Ben hemen kafamdan yazmaya başladım. Kocaman bir kadın bana baka baka yürüyor. Ne diyebilir ki bana? “hey yakışıklı naber?” demeyeceği kesin. “ateşin var mı” demez, burada sigara içmek yasak. “bıyıklarını yerim ben senin” der mi? Derse eğer eve gidince ilk işin bıyıkları kesmek olsun Nadim… Şimdi dibimde durmuş bana bakıyor. Hadi be kadın ne diyeceksen de!.. “kalem var mı acaba” . Bu beklemediğim bir soru olduğundan kalemim olduğu halde heyecandan “yok” dedim. Sonra biraz ileride oturan siyah paltolu adamdan kalem alip eşyalarının üstüne Nadya yazdı ve yaşlı teyzeye dönup “bak bunlarda benim yepyeni eşyalarım var. Hepsini alnımın teri ile aldım kurban olayım göz kulak ol” dedi. Kalemi adama teslim edip cep telefonuyla ilgilenmeye başladı. Ne dersin Nadya için. Hayatı ilginç olmalı değil mi?

Şimdi sana bu salonda kendilerine çok kısa rol verilmiş iki kişiden bahsedeceğim. İki esmer ve doğunun bir şehrinde doğduğu her hallerinden belli adam, salonun ortasında kurumaya yüz tutmuş, sadece yapraklardan oluşan ve tavana kadar yükselen çiçeğe beraber baktılar ve çekip gittiler. Hayır görevli falan değillerdi. Yolcu oldukları anlaşılıyordu. Bunu neden yaptıklarını bilmiyorum.

İstersen rolleri uzasın diye biraz uyduralım ne dersin? Bu adamlar köyde geçimlerini çiftçilik yaparak sağladıkları için böyle çiçek, toprak gibi işlerden anlarlar. Saksıdaki kurumuş çiçeği görünce bunu biraz incelediler ve Eminönü’nden aldıkları yeni alet edevatları denemek için sabırsızlandıklarından hemen valizlerini açtılar ve başladılar insanların ortasında çiçeği budamaya. Hem budamaya hem türkü söylemeye… İnsanlar en başta biraz yadırgasa da herkes alkışla tempo tutmaya başladı. Adamlar bu sefer çiçeği bırakip hem türkü söylüyorlar hem halay çekiyorlardı. Nadya fazla dayanamadı olacak ki bir alilililililili diyerek yani zılgıt çekerek halaya katıldı. Teyze de uyku namına hiçbir şey kalmamıştı. Üstelik temponun en güzelini de o tutuyordu. Trabzon yolcusu iki çift, olduğu yerden kalkip karşılıklı göbek atmaya başlayınca; ikiz çocuk sahibi kadın, merak ettiği soruları cevaplamak yerine kalkip göbek atan bu çifti kınarcasına, koşar adımlarla salondan ayrıldı. Siyah paltolu adam ise artık siyah paltolu adam değildi. Paltosunu çıkarip halaya katıldı. Halay konusunda bayağı iyiydi. Bence halay başı o olmalıydı. Hakkını yediklerini düşünüyorum bu konuda. Yanımdaki siyah takım elbiseli şişman adam telefonla babasını arayarak “hiç önemli değil baba dilerseniz birkaç saat daha geç gelin” diye diye halayın ortasına gidip göbek atmaya başladı. Turistlere şaşkınlık içinde bakan adama ise gün doğmuş olacak ki uykusundan uyanip halay çekenlere hayretler içinde bakmaya başladı. Bu onu birkaç dakika daha oyalar gibi görünüyor. Turist kızımıza gelince fotoğraf albümünün en güzide karesini bu mistik ülkeden yakalamak üzereydi.

Ben mi? Ben bu halaya katılmak isterdim ancak beklediğim tren gelmek üzereydi. İçinde yaşam olan bir tren… Saat 09.40’tı ve ben salondan ayrıldım. En son o insanları halay çekerken, çok mutlu bir şekilde gördüm. Belki ben tüm bunları görmedim de böyle görmek istedim. Kim bilir belki benim için bugün hayat böyle. Belki, bugün aşığım. Kim bilebilir?

"Gerçek meselesiyle uğraşmak değil benim derdim, daha ziyade gerçeği söyleyen ve gerçeği söyleme edimi meselesiyle uğraşmaktır."

"Entelektüelin rolü, bundan böyle, kuramsal eleştiriler üretmek, kitlelere akıl veren kişi rolüne soyunmak olmayıp gerekli analiz araçlarını sunabilen olmaktır asıl."

Bilgi toplumu çağı da dediğimiz bu postmodern dönemde sınai kapitalizmin entelektüel rol modeliyle, bugünkü burjuva demokratik işleyiş mantığının hantal, dural karakteriyle nereye gidilebilir? Foucault'nun "spesifik entelektüel"i bize bu hususta açılım sağlayabilir mi acaba? 

(*) Şuradan.

Ayakta selamlıyorum...

The Seventh Seal - Yedinci Mühür'ün Ingmar Bergman'ını...

La Notte - Gece'nin Antonioni'sini...

Aries'in ve nefis çevirilerin Samih Rıfat'ını...

"Aydın olmak için önce insan olmak lâzım. İnsan mukaddesi olandır. İnsan hırlaşmaz, konuşur, maruz kalmaz, seçer. Aydın kendi kafasıyla düşünen, kendi gönlüyle hisseden kişi. Aydını yapan, uyanık bir şuur, tetikte bir dikkat ve hakikatın bütününü kucaklamaya çalışan bir tecessüs."

“Avrupalının sırtından kırbaç izi silinmiş ama ruhundan silinmemiştir, bu yüzden acımasız ve gaddardır; Frenk azad edilmiş köle demektir.”

Yüz akımız Cemil Meriç'in ruhu şad olsun. Hakkında bin kitap yazılsa yetmez.

______________________________________

(*) Henri Michaux'nun "Delinin duyduğu tiktak başka bir tiktaktır." sözünden esinlenerek.

Çığlık (The Scream), Edvard Munch

Konuya döneceğiz K. Bey!

***

1. EN KISA YAZIM (belki de hiç yazılmadı!):

Güle güle Baudrillard Usta, seni saygıyla uğurluyorum! Ve sonra bu cümlemi geri alıyorum. Senin ölümün gerçek değil ki.

***

2. YAZI:

Metin Bey’in solculuğunun kökenine inmiştik dün. Bugün de özünü faş edelim efendiler. Asıl makalemiz gelene dek idare edeceksiniz artık tek bir cümleyle. Farkındasınız di mi, şu anda malikanemizin bekleme salonunda bekleştiğinizin?

Evet, zalimden yana olmadığım çok açık (hoş, zalimden yana olanlar da bunu asla açık etmezler bilirsiniz); gelvelakin bendeniz mazlumdan yana da değilim!!!

Düşüp bayılacak dostlarım için kolonyamı yanımda getirmiştim. Buyrun: Çünkü her mazlumun içinde bir adet zalim vardır! Bütün mesele, simbiyotik ilişki içinde olan “zalimlik”-“mazlumluk” müesseselerini ortadan kaldırabilmekte yatar.

***

Neyse, hem çağımızın çok önemli bir düşünce adamını, hem de benim solculuğumu “irdeleme”ye devam edecez efenim. Yeni işimde taşlar yerine otursun, o vakit sanırım biraz zaman bulurum.

İki nedeni var. Birincisi, Muzmin Bey’le benim aramda “Tansu Abula’nın yiğitleri” şeklinde kristalleşen ezeli ve ebedi derin politik bakış farklılığına ilişkin bir çift lakırdıyı bir türlü derleyip toparlayıp meydana serememiş oluşumdan duyduğum rahatsızlığı iyice azdırarak kendimi bu konuda yazmam gereken yazı için gaza getirmek; ikincisi, hayatın renkliliği ve çokboyutluluğunun çizgisel (iki boyutlu) kutuplaşmaları ne derecede anlamsız, işlevsiz, yararsız, verimsiz, kısır, gereksiz ve yanıltıcı kılabildiğinin gözalıcı bir örneğini verebilmek.

Kısacık bir yorum bu. Onu ayrı bir yazı girdisi yapışımı, sadece ve sadece bu konu hakkında yazacağım yazıyı yazmayı geciktirmemek için sağ elimin işaret parmağına ip bağlamak olarak değerlendirmenizi rica ederim.

***

(A)

Kötü örneğin örnek alınıp durması, ölümcül sevgiler, farklılıkları tehdit saymalar, olanı rasyonalize etmeyi esas saymalar, "gerçek"i "hakikat" katına yükseltmeler, kaba gücü kutsamalar, vs vs vs...

Yukarıdaki paragraf, bir amentü metninin kodları aslında. Muzmin Bey'in (ve Bülent Bey'in de sanırım) "yerleşik"i, "olan"ı ("mevcut"u), "status quo"yu, "reel"i, bir tür Kantçı noumenon olarak "mutlak hakikat"e yükseltiyor -hatta yükseltgiyor (:"irca"nın zıddı anlamında) oluşunun dipmetni.

(B)

Hayat S/B değil ve iyi ki de değil. x konusunda 180 derece ters düşülebilen A kişisiyle y konusunda tamamen mutabık kalırken, x konusunda tamamen mutabık olunan B kişisiyle y konusunda 180 derece ters düşmek... Hayat S/B değil, iyi ki de değil, ve mutlak karşıtlıklar ya da mutlak müttefiklikler yok ve iyi ki de yok. Afşar Bey'e, bu satırları yazmamı sağladığı için teşekkür ederim.

Gelgelelim, lumpenliği ben burada marksist bağlamda da algılamıyorum, demografisini de dar tutmuyorum. Lumpenlik, neredeyse hiçbir demografik göstergeye tabi olmaksızın, toplumun her katman ve kesiminde virütik bir salgın gibi yayılmakta ve kafalara, ruhlara nüfuz etmekte. Medyada Çölajanı Bey, Altaylardankopupgelmiş Bey, Klimatolog Ertuğrul Efendi; reklam sektöründe Ali Desidero Tarayıcı Bey; siyaset arenasında Uzanan Bey; akademik dünyada bütün LÖK reaktörlerinin ve proflarının yanısıra, Dövlet Bahçevan Bey tarafından şutlanan Asamkesemci Prof. Umut Çakarçakmazçakançakmak Bey; futbol dünyasında Fatih Kavramore Bey gibi lumpenleri zaten tanıyoruz da, bunların irili ufaklı klonları sadece bu saydığım alanlarda değil her alanda inanılmaz bir hızla ürüyor, üretiliyor. Sosyal psikolojimiz, lumpenliğin bütün çiğ ve çirkin renk tonlarını içeren, alabildiğine kitsch ve alabildiğine grotesk bir tabloya hapsoluyor. Lumpenleşme; aczin, paranoyaklığın, zenofobinin, aşağılık kompleksinin, her türlü zaafiyetin bir nevi sublimasyonu olarak siyasi platformda “milliyetçilik” kılığına bürünüp toplumda topyekun bir ötekileştirme ve düşmanlaştırma manivelası işlevi görüyor.

Alev Alatlı’nın son yazısının, tetikçi katillerin kahramanlaşmasının son derece kolay ve doğal olduğu bir toplumsal zihniyet haritasında lumpenliği daha da tetiklememesini dilerim.

Bu konuyu daha sonra genişçe işlemek üzere bekleme salonuna alıyorum.

Alice Coltraine öldü...

Michael Brecker öldü…

N’oluyoruz yahu? Ölen ölene… Ama ölenler, ölümleriyle şu bedbaht dünyayı daha da yoksullaştırıp daha da sefilleştirenler… Tanrı’nın bir bildiği olmalı, değilse bu bir haksızlık demekten kendimi alamıyorum.

Özellikle efsane müzisyen Michael Brecker hakkında birşeyler yazmak istiyorum. Şimdilik bekleme salonunda otursun bu kısa notum. Sevin Okyay’ın Radikal'deki şu yazısından bir alıntıyla selamlayayım ustayı:

“Çok kendine özgü bir sound'u vardı. Nasıl bir sound'a sahip olmak istediği konusunda doğal bir anlayışı olduğunu söylerdi ki, büyük kısmı, nasıl bir sound'a sahip olmak istemediğinden kaynaklanıyormuş.”

Yazı konusu olabilecek o kadar fazla şey var ki bu şirin beldede, hangi birine yetişeceksiniz! Hele de benimki gibi haftanın en az sekiz gün, günün en az 34 saat olması gereken bir sektörde çalışıyorsanız… Ama yapacak birşey yok –piyangodan büyük ikramiye yahut şans topundan 5+1 tutturmadıkça, ya da Tanrı’nın rahmetine tez vakitte kavuşacak bir akrabanız filan olmadıkça. Bende de şans ve zengin akraba olmadığından, vaziyetim ilelebet ayva.

Her neyse, sadede geleyim. Bu sabah otobüste, ne zamandır kafamı kurcalayan bu “yazı konularını kaçırma” hususunda aklıma bir fikir geldi. Yazmayı istediğim birçok konuyu not etmeye ya üşeniyor ya da bunu unutuyordum, not ettiklerimden oluşan sanal klasör de şiştikçe şişiyordu. İyisi mi ben Jazzetta’da BEKLEME SALONU adıyla yeni bir köşecik açayım, aklıma gelen hususlarda o anda yazı yazacak halim ya da vaktim yoksa bile hiç değilse daha sonra aslını yazmak üzere üj bej tümcecikten oluşan bir not düşeyim diyorum. O yazıların bazıları belki hiç yazılamayacak, bazıları kimbilir ne zaman yazılacak, ama olsun;

1. Önümde durur onların notu, unutma ihtimalim ortadan kalkar,

2. Bu arada okurcuklarımın katkılarıyla o konudaki bakış açım daha da zenginleşir,

3. Daha sonra yazma imkanı bulamazsam bile hiç değilse o konudaki fikrimin anahatlarını kendi tarihime not düşmüş olurum,

4. Sanal dağınıklıktan kurtulurum.

Bekleme salonundaki konulardan şanslı olanlar, asıl yazılarına kavuştuklarında not mahiyetindeki ilk yazılar silinmeyecektir. O yüzden rahat rahat bu kısa notlara da yorum yapabilirsiniz –daha doğrusu yapmanızı rica ederim. Yalnız, böyle kısacık notlarda dile getireceğim hükümlerin fazlaca siyah-beyaz olma ihtimali var ve bu biraz da teknik bir zorunluluk -bu sakıncayı daha sonraki asıl yazılarda gidereceğimi de gözönünde bulundurmanızı talep ederim.

Eveeet, işte bekleme salonuna alınacak ilk konu efenim:

***

Geçenlerde Muzmin Bey’e yazdığım bir yorumda Yaşar Kemal’den sitayişle bahsetmiştim. Hemen ardından Afşar Bey o konuda bir yazı yazmış. Bu vesileyle ileride makalesini döşenmek üzere şöyle bir not düşeyim:

Sanatçı kimliğiyle Yaşar Kemal’i severim, ama beğenmem. Gelgelelim, ben yine de Yaşar Kemal’in önemli bir ödülü hakettiği kanısındayım –gerçi onun zaten Nobel hariç birçok önemli ödülü var ama olsun. İşte o eksik ödülü de ben vereyim kendisine diyorum: İlkgençlik Çağına Giren Çocuklara Edebiyatı Sevdirme Büyük Ödülü.

İlk cümlemi başka şekilde bir daha söyleyeyim: Bir külliyat olarak Yaşar Kemal, “güzel bir yanlışlık”tır benim gözümde.