Bu yöntem CDP/DAC'ların içindeki yazılımlarla gerçek zamanlı çalma aşamasında yapılıp daha kaliteli ses almaya yönelik bir yöntem olarak uzun zamandır kullanılmaktaydı.

Son teknolojik gelişmelerin ışığında, yeni çıkan yazılımlarla bu işlemin kalıcı olarak bir müzik dosyasına uygulanması ve hem "bit depth", hem de "sample rate"in arttırılarak çok iyi neticeler alındığını sıkça okuyordum.

Ama şimdiye kadar deneyememiştim. Sonra r8brain adlı yazılımı keşfedince şeytan dürttü bir deneyeyim dedim. Bu ücretsiz yazılım WAV dosyalarını 24bit/192kbps'e kadar upsampling işlemi uygulayabiliyor.

Ben denedim ve enteresan sonuçlar çıktı. Nasıl yaptığımı basitçe açıklarsam:

1. Arşivinizden iyi bildiğiniz bir albümün WAV dosyasını ayrı bir klasöre kopyalayın.

2. r8brain yazılımını kurun.

3. üstteki resimde görüldüğü gibi bit depth ve sample rate'i ayarlayın ve düğmeye basın.

Yazılımın çevirmesi bittikten sonra iki dosyayı Foobar'a ekleyip çalma düğmesine bastım. Sonuç şaşırtıcı biçimdeydi.

Upsampling işleminden geçmiş dosya "sahne, bass, üç boyutluluk vs.vs." açısından orjinal WAV dosyasından belirgin biçimde iyi çalıyordu. Defalarca dinledim, eğer placebo değilse bu böyle.

Güzelin kusuru: Dosya büyüklükleri orjinal (16/44.1) WAV'a göre 2.5-3 katı artıyor.

DAC'ları müsait olan arkadaşlar deneyip izlenimlerini yazarlarsa memnun olurum. Çalarken eğer ASIO plugin'i kullanmıyorsanız hem player'i, hem de DAC'ı elle 24bit ve 96khz'e ayarlamanız lazım. Unutmayın.

Eğer kulaklarım beni yanıltmamışsa iş çok enteresan ve stüdyo master kayıtlara yakın bir ses kalitesi oluştu. Favori CD'lerimizin gerçek "stüdyo master" kayıtları çıkana kadar bize daha kaliteli müzik dinletecek bir yöntem olabilir.

Bu arada bulduğum bir stüdyo kayıdını gerçek 24bit/192khz olarak dinledim. Izlenimlerimi birazdan yazarım.

Bu işte genel kanı ise bütçede en büyük payın alet alımına ayrıldığıdır. Acaba böyle mi?

Müzik dinlemeyi sevenler (hep aynı birkaç test CD'sini dinleyenler hariç) zaman içinde ufak ufak aldıkları CD'lerinin toplam fiyatını hesaplayınca büyük bir şok geçirebilirler. Fakat bu işin raconu böyledir. Eğer değişik müzik türlerini dinlemekten keyif alıyorsanız elimizi cebimize atmak kaçınılmaz oluyor.

Mütevazi(ce) bir koleksiyonun 500 CD'den oluştuğunu düşünürsek 500x15$=7.500$'ın bu işe harcanması lazım. Eğer 1.000 CD'niz varsa bu meblağ en az 15.000$'a yükseliyor. Yani çoğumuzun toplam alet değerinin kat kat üstünde.

Bu da büyük çoğunluğun müzik dinlemesini kısıtlayacak bir etken. Mecburen bir yerde frene basıyoruz. Bu da daha az müzik dinleme, yeni çıkan duymadığımız sanatçıları dinleyememe demektir.

Peki ne olacak? Sağolasın Internet!!!

Ben son 3 senedir ayda 9.90$ ödediğim Easynews adında bir "usenet" servisi kullanıyorum. Easynews müzik dünyasında son senelerde gelişen kaliteli müzik dinleme trendine uygun olarak arşivindeki FLAC/APE vs gibi lossless dosyalarının sayısını da her geçen gün arttırıyor.

Aşağıdaki screenshot'a bakarsanız sağ altta şu anda Easynews'daki toplam FLAC dosya sayısı olan 68.896'nı göreceksiniz.

Klasik, Jazz, Latin, Metal, Pop seç, beğen, indir. Sistemde 50 günlük arşiv tutuluyor ve hergün bu sayıya en az 25-30 CD ekleme yapılıyor ve 50 günü dolanlar da çıkartılıyor. (bu rakamlar sadece FLAC dosyaları için) Yani dinamik bir stok mevcut. Eğer ayda 14$ bayılırsanız 100 günlük arşive erişim izniniz oluyor.

Ayrıca müthiş bir altyapıları var. Benim 2mb'lık "kotasız" internet hattımdan 200-220kbps hızla hemen her zaman indirme yapılabiliyor. Bu da 25mb'lık bir FLAC dosyasının 2 dakika civarında indirilmesi demek oluyor ki, müthiş kolaylık. Gittikçe yayılan 24 bitlik dosyaların indirilmesi de problem olmayacaktır.

Benim arşivimde (yani diskimde) şu anda 13.000 civarı beğenerek dinlediğim parça var. Tahminen en az da 5-6.000 parça civarı sevmeyip de sildiğim vardır. Yani ben bu CD'leri alsaydım tahminen 20-25.000$ civerında ödemem gerekiyordu. Bu parayı ödeyeceğimi hiç zannetmiyorum.

Ayrıca hiç duymadığım müzisyenleri ve CD'si olmayan kayıtları de easynews sayesinde dinleyip sevdim. Bu da müzik kültürümüzün gelişmesi açısından paha biçilmez bir fırsat.

Peki bu yaptığım etik mi? Değil. Peki müzik firmalarının bizi senelerce kazıklaması etik miydi? O da değil. Yani durum 1-1.

Ben burada bir kıyak geçip yerli sanatçıların CD'lerini her zaman para ödeyerek alıyorum. O da züürt tesellisi oluyor herhalde!!!

Ammaa yine de azımsanmayacak bir sayıda ki müziksever ne yapacağı ve ne zaman değişikliğe gideceği konusunda kararsız.

Bana gelen mail'lerden çoğunluğun yeni çıkacak aletleri bekleme taraftarı olduğunu anlıyorum. Acaba "almalı mı, almamalı mı yoksa beklemeli mi?"

Benim kanaatim HiFi firmaların hepsinin yakın zamanda birer DAC'la piyasaya çıkacağı ama çıkacak aletlerin Pro-Audio sektöründekilerin birer kopyası olacağı yönünde. Yeni ve akla gelemeyen fikirlerle gelmeleri zor. Burada sadece Linn DS serisi gibi UPnP uyumlu aletlerin (eğer yaygınlaşırlarsa tabii) bize değişik alternatifler getirmesi söz konusu olabilir.

Tabii pazarlama yöntemleri ve paketleme (kozmetik) teknikleriyle işi değişik şekilde göstermeye çalışacaklardır ama sonuçta Pro-Audio aletlerin benzerleri (belki de kötü birer kopyası) olacaktır.

Ayrıca internet üzerinden satılan ve hızla yaygınlaşan Hi-Def (24bit/96khz ve üstü) dosyalar bize gerçekten müthiş ufuklar açacağa benziyor. Yani bir yerde daha kaliteli müzik için kaynak olarak bir PC/MAC şart.

Peki ne yapmalı?

Bence orta yolu denemeli. Bir yerden bu işe başlamalı diyorsanız, ilk önce 200-300$ arası bir bütçe ayırın ve bir EMU veya M-Audio "Audio Interface" alın. Bu yazıyı okuyorsanız zaten bir PC'niz var demektir (yani ek maliyet yok), ucundan CD'lerinizi FLAC formatına çevirip dinlemeye başlayın.

Bu miktar eğer sonuçta vazgeçseniz bile sizi üzmeyecek ve çok az bir zararla aleti satabileceksiniz. En kötü senaryoda 100-150$'lık bir zararla bu işten sıyrılırsınız.

Bu işin en karamsar bakışı. Benim tecrübelerime göre bu aletler büyük çoğunluğumuzun beklentilerine cevap verecek kalitede. Yani memnun olma ihtimaliniz hayli fazla.

Bakarsınız siz de benim gibi yeni DAC bakarken 1.500$'a kadar ki DAC'ları dinleyip fazla bir fark duyamazsınız ve elinizdekiyle keyifle müzik dinlemeye devam edersiniz.

Belli mi olur!!!

Yazıda MAC Mini'sini yeni alan ve hayatında ilk defa bilgisayarı kaynak olarak kullanan Teresa Goodwin'in yaşadıkları anlatılıyordu. Enteresan tecrübeler yaşamış, okuyun derim.

Yazının bir tarafında Teresa ablamız internetten indirdiği MP3'leri kendi CDP'lerinde dinlemek üzere Track'lere çevirdiği, CD-RW'e kaydettiği ve CDP'sinde dinleyince de şaşırtıcı iyi sonuçlar aldığı yazılıydı.

Yazıyı okuduktan sonra acaba bende olan ve CD'leri olmayan MP3'leri bir deneme yapıp FLAC'e çevirsem ne olur diye içime kurt düştü. Arşivde çeşitli zamanlarda bulduğum ve orjinal kayıtlarını bulamayacağım birsürü parça var.

Bu işi en iyi yapsa yapsa bizim meşhur "EAC" yapar deyip işe koyuldum. EAC'da bu iş için bir "decompress" fonksiyonu varmış. Tam bu işin kalemi. Bu fonksiyonu kullanıp benim MP3'ler ilk önce WAV'a oradan da FLAC'e çevirdim. Işlem bitince de bir MP3, bir FLAC olmak üzere Foobar'a ekleyip koltuğuma oturdum.

Hayret, hakikaten FLAC'ler çok daha iyi çalıyordu. Sahne, detay ve bilhassa bas'larda hissedilebilir değişiklikler vardı.

Şimdi bildiğimiz bir CD'yi MP3'e çevirince çözünürlükte azalma olacağı ve bunun geriye dönüşünün olmayacağı. Peki nasıl oluyor da FLAC'a çevirince kalite artıyor. Valla ben bilmiyorum, bilen varsa bana da anlatsın.

Sonra ikinci etapta orjinal bir CD'yi aldım, bir parçayı ilk önce FLAC'e çevirdim, sonra 320kbps MP3'e çevirip, MP3'ü de FLAC'e çevirdim.

Ses kalitesi olarak sıralama aşağıdaki gibi, ama iki FLAC arasında öyle çok bir fark yok diyebilirim.
1. Orjinal FLAC
2. MP3'den çevrilmiş FLAC
3. MP3

Peki bu ne işe yarar derseniz, eğer arşivde CD'sini bulamayacağınız parçalar varsa (mesela benim gibi) çok çok işe yarar.

Bilgisayara aktardıktan sonra her istediğimizi kolaylıkla buluyoruz, bütün arşivimiz parmağımızın ucunda, ama işin bir de olumsuz tarafı var.

HD'ler sonunda mekanik aletler ve her ne kadar yeni disklerin ömürleri çok uzamış olsa da her an bozulma riski her zaman vardır. Çalıştığım firmalarda hemen her zaman "bilgi işlem komisyonlarında" da bulundum ve bir sürü olası felâketin nedenlerini de birinci elden gördüm.

Şimdi bu yaşadıklarımı evdeki sistemlerimize uygularsak:

• Düzenli bir şekilde bilgileriniz yedekleyin. (tercihan her gün)

• En az bir asıl ve iki yedek disk olsun. Ikinci yedeği muhakkak müziğin dinlendiği mekândan ayrı bir yerde tutun, (mesela kardeşinizin evinde) ne olur ne olmaz.

• Disklerinizi muhakkak başka başka markalardan seçin. Birkaç sene önce şirkette aynı zamanda aldığımız, aynı marka üç diskten ikisi yarım saat arayla bozuldu. Tek kalan yedeği korumak için sistemi hemen kapatıp, yeni diskler gelene kadar kapalı tuttuk. (ve üçüncüsü de bozulmasın diye  bildiğimiz bütün duaları ettik) Allahtan üçüncü disk bozulmadı yoksa yanmıştık. Bende evde şu anda üç ayrı marka USB HDD var. (Seagate, Maxtor, Western Digital'den birer tane, ne olur ne olmaz)

• Yedekleme işini üşengeçliğimiz/unutganlığımız tutarsa diye otomatik hale getirin. Yazılım arka planda siz unutsanız bile hergün yedeklesin.

Yedekleme için ben uzun zamandır "Karens Replicator" diye ücretsiz bir program kullanıyorum. Çok memnunum, herkese de tavsiye ederim.

Aşağıda bir örnek ayar yaptım ve resmini ekledim. Gördüğünüz gibi benim bilgisayarda müzik dosyaları "E:\" diskinde duruyor. Yedekleme ise "F:\music2 backup"da.

Resmin sol aşağısında gördüğünüz gibi program her akşam saat 23:00'da otomatik olarak iki diski kontrol ediyor ve sadece değişen, eklenen dosyaları ikinci diske yazıyor, yoksa aynen bırakıyor. Haftada bir de üçüncü diski eve getirip yine aynı teknikle yedekliyor sonra da tekrar ev dışına çıkarıyorum. Böylece olabildiğince işi garantiye almaya çalışıyorum.

"Yedeklemeye ne gerek var, bende zaten hepsinin CD'si var" diyebilirsiniz. Ama bütün o CD'leri tekrar yüklemek, etiketlemek, playlistlere yerleştirmek kaç gününüzü alırdı düşünün. (benim arşivde ki 12 bin+ parçayı tekrar yüklemek herhalde haftalarımı belki de aylarımı alırdı)

Not: Birkaç ay önce bendeki "Western Digital MyBook" son nefesini verdi. Ama iki yedek olduğu için yeni gelen disk'e hepsini geri yükleyip hasarsız bir şekilde yerinde koydum. Yani olmaz olmaz demeyin.

Sohbetin ilerleyen zamanında kendisine bir soru sordum:

"Bütçe sorunun olmasaydı, DAC olarak ne alırdın" dedim. Gözleri parladı ve "Lavry veya Apogee'nin üst düzey ürünlerini" dedi.

Tahmin ettiğim cevaplardı. Sonra akşam evde biraz yabancı forumları inceledim. Gerçekten bu iki firmanın ürünleri, profesyoneller tarafından "sektörün en iyilerinden" olarak genel kabul görüyor.

Apogee DA-16X için firmanın en üst düzey ve en prestijli DAC'ları diyebiliriz. Sonra merak edip fiyatlarına bakınca biraz şaşırdım. Apogee DA-16X ABD'de 3.000$ civarında satılıyor. Daha fazla bekliyordum.

Şimdi biraz düşünelim, stüdyoların favori aletlerinden olan ve türlerinin en iyilerinden olduğu genel kabul gören bu aletlerin fiyatları 3.000-3.500$ civarında. Kısacası referans sınıfı iki aletin fiyatı çok uçuk değil.

Peki "consumer audio" aletler arasında en iyileri sayılan DAC'ların fiyatları ne kadar? 10.000$, 20.000$, daha fazla?

Bu işi en iyi bilenlerin kullandığı ve dinlediğimiz referans kayıtların büyük ihtimalle bu aletler kullanarak kaydedildiğini varsayarsak "consumer audio" ürünlerin fiyatlandırmasında bir gariplik olduğu kesin.

Zaten kaynak aletlerde Pro-Audio ürünlerin fiyatlarına göre çok iyi performans verdiğini ben uzun zamandır biliyorum ve kaynak mevzubahis olunca da bu ürünlerden başkasını düşünmüyorum. Tabii bu uygun fiyatlarda firmaların bu ürünleri bütün dünyada ki distribütörleri vasıtasıyla adetli satmalarının büyük payı var. Fakat yine de "consumer audio" referans ürünlerinin aşırı fiyatları olduğu bir gerçek.

Peki ampli ve hoparlörlerde durum nasıl derseniz, büyük ihtimalle çok farklı değil derim. Kabloları ise hiç sormayın. Yakında dinleyeceğim bir-iki pro-audio sistem hakkında ki düşüncelerimi detaylı yazarım. Önyargılarımızı kapının önünde bırakabilirsek "pro-audio" ürünlerde harcadığımız paraların karşılığını daha iyi alabileceğimizi düşünüyorum.

Tabii bu yazdıklarım subjektif görüşlerdir, kişiden kişiye ve cüzdandan cüzdana değişir. Neyin iyi-kötü, neyin ucuz-pahalı olduğuna da herkes kendi kulaklarıyla karar verecektir.

Ben herhalükarda alım listenizde bu tür ürünlerden de olsun derim.

Geçen gün bir Macbook-Air'i kurcaladım, müthiş sessizdi ve neredeyse bir dosya kağıdı kadar inceydi. Sonradan öğrendim ki içinde hard disk yerine bir SSD (Solid State Drive) varmış. Yanılmıyorsam 64GB bir SSD, 12.8inch'lik bir ekran ve ağırlığı sadece 1.36 kg. Çok estetik ve iyi bir alete benziyordu.

Şu anda fiyatlarından ve kapasitelerinden dolayı fazla kullanılmasa da, SSD kullanımının birkaç büyük avantajı var.

• Birincisi oynar parçası olmadığı için sessiz çalışması,
• ikincisi az enerji harcadığı için laptop pilinin daha uzun dayanması,
• üçüncüsü de yine az enerji harcadığı için güç kaynağının fan'ının daha az devreye girmesi.

Hepsi de bize daha kaliteli ve gürültüsüz müzik dinletecek önemli avantajlar.

Şimdiye kadar SSD'lerin kapasiteli oldukça azdı ve problemleri olduğu söyleniyordu. Samsung yeni 256GB'lık bir SSD modülünü piyasaya süreceğini açıkladı. Bu çok önemli bir açıklama çünki yazılanlar bu kadar büyük bir SSD kapasitesinin fiziksel olarak mümkün olmadığı yönündeydi. Böylece bu söylentiler de dedikodu mezarlığında ki yerlerini aldılar.

Resimde gördüğünüz gibi minicik bir alet. Okuma hızı 200 MB/s, bildiğimiz eski nesil SSD'lerden çok daha hızlı.

Yakında çok daha büyük (mesela 1TB) SSD'leri de görürsek hiç şaşırmayalım. Işler öyle hızlı gelişiyor ki değil almak takip etmek bile zorlaşıyor. Fiyatını yazmamışlar ama herhalde oldukça tuzludur. (birkaç bin dolar) Merak etmeyin yakında fiyatlar hızla düşecektir.

Bu sessiz SSD'ler bizim müzik dinleme keyifimizi çok arttıracak gibi görünüyor.

Plaklarımız iyi hoş da kullanımı çok zahmetli. Iğne, kol ayarı, temizlik vs.vs. derken çok uğraştırıyor. Benim gibi sabırsızlar için pek uygun değil. Ayrıca az da olsa her çalışta yıpranıyor, yani ömrü çalma sayınızla orantılı olarak sınırlı. Elimizdeki eski plakları bir daha bulma ihtimalimiz de genellikle yok.

Geçenlerde yaptığımız Linn Akurate DS dinletisinde herkesin genel kanısı High-Definition kayıtların, kaliteli bir DAC'la dinlenince analoğa çok yaklaştığıydı. Ben de aynen öyle düşünüyorum. Gerçekten sonuç daha detaylı, üç boyutlu ve çok kaliteli müzik olmuştu. Evde dinleyince de aynı sonucu alıyorum.

Geçen gün yabancı bir forumda bir müziksever elindeki plakları yüksek çözünürlükte (24bit/96kHz FLAC) dosyalara çevirdiğini ve çok iyi netice aldığını yazıyordu. Işin o kısmı açıkçası aklıma hiç gelmemişti. Peki madem böyle bir teknoloji elimizin altında niye faydalanmıyoruz? Eskiden olduğu gibi CD'lerin kısıtlı çözünürlüğüne de mahkum değiliz. 24bit/192kHz'e kadar önümüz açık. Tabii bir "Analog-Digital çeviriciniz" varsa!!

Eğer DAC seçiminizi benim gibi bir "Audio Interface"den yana kullandıysanız sorun yok. Alet müzisyenler düşünülerek tasarlandığı için aynı zamanda bir ADC (Analog Digital Converter) olarak da iş görecektir. Hatta alete bir mikrofon bağlayıp, kendi sesinizi kaydedip meşhur olma şansını bile yakalayabilirsiniz!!

Biraz yardım alarak ve kaliteli bir pikap kullanarak plaklarımızı yüksek çözünürlüklü formatlar (mesela FLAC) kullanarak diskimize aktarabiliriz ve keyifle bilgisayarımızdan dinleyebiliriz. Seçeceğiniz çözünürlük de sadece DAC'ınızın kapasitesi ve diskinizin büyüklüğü ile sınırlı.

Pro-Audio yazılımlar kullanarak aşağıdaki resimde de göreceğiniz gibi çözünürlüğü (Bit Depth-Sample Rate) kendimiz belirleyerek kayıtlar yapabiliriz. Fikir bana çok enteresan geldi. Eğer 24bit kayıt yapabilen "Audio Interface"iniz ve "Cubase" tipi bir yazılımınız varsa, biraz öğrenip bu kayıtları kolaylıkla yapabiliriz diye düşünüyorum.

Ufak bir problem kayıt cihazının bir plağı tek bir parça gibi algılaması, ama onu da FLAC formatına çevirdikten sonra "Cue Splitter" adlı ücretsiz bir yazılımla kolayca çözüp albümü istediğimiz gibi parçalara bölebiliriz. Plaklarınızı da kayıttan sonra tekrar kaplarına koyup arşive kaldırabilirsiniz.

Ilk müsait zamanımda biraz vakit harcayıp, programı öğrenip bir deneme yapacağım, bakalım becerecekmiyim. Tabii deneme için önce ödünç bir pikap bulduktan sonra!!!

"Plaklarımız ne olacak" sorusunun cevabı ise:

1. Pikabınıza yerleştirip keyifle dinleyebilirsiniz.
2. Benim yaptığım gibi turşusunu kurabilirsiniz.
3. Ya da yüksek çözünürlükte bilgisayarınıza kaydedip kaliteli bir sistemde analoğa yakın bir şekilde dinleyebilirsiniz. Seçim sizin.

1. Music Serverlar, anahtar teslimi, en kolay ama en pahalı çözümler.

2. USB/Firewire bağlantılı DAC'lar. Bunlar music server'lara göre daha hesaplı ama biraz daha uğraştırıcı aletler.

3. Bildiğimiz PC/Mac'lerimize takılan PCI Ses kartları. Bunların kasa içine takılması belli bir uzmanlık istiyor ama fiyat/performans oranı en başarılı aletler.

Peki piyasada çok kaliteli ve üstün pro PCI Ses kartları var, bunları kullanmak istiyorsunuz ama laptopunuzdan da vazgeçmek istemiyorsunuz. Ya da bu PCI kartları bir PC'nin audio için çok ideal olmayan ortamından uzak tutmak istiyorsunuz. Ne yapacaksınız?

Geçen gün çok enteresan bir ürün gördüm. Magma Express Box isimli bu kutu herhangi bir PCI kartı içine bağlayıp, ister Laptop'a, ister normal PC'ye bağlanabiliyor, kendi güç kaynağı ve soğutması var. Audio için en kritik bölüm olan Digital'den Analog'a çevirim işlemini bir PC'nin gürültülü ve kirli ortamından uzakta gerçekleştirebiliyor.

Isterseniz bir PCI Express bağlantısıyla laptopunuza veya PCI-e host bağlantısıyla da normal kasa PC'nize bağlayabiliyorsunuz. Bir önemli özelliği ise hızı. 2000Mbps süratiyle bir Firewire 800'den 2.5 kere, Firewire 400'den 5 kere, USB 2.0'dan da 4.2 kere daha hızlı. Yani bant genişliği problemi hiç bir zaman olmayacaktır.

Gerçekten çok ilginç bir fikir olmuş. Önümüze çok değişik alternatifler getirebilir. Pro Audio dünyasında mesela Lynx AES 16 gibi çok çok kaliteli ürünler var ama sadece PCI versiyonları mevcut. Bu ürünlerin hepsi de MAC uyumlu ama MAC tower kasalar ateş pahası (3-4 bin $'dan başlıyor galiba) ve mesela MAC Mini gibi küçük kasalı modellere de zaten takılamıyor.

Bu ürünle iki dünyanın çok kaliteli ve hesaplı aletlerini (bir PCI ses kartı ve laptop mesela) aynı çatı altında birleştirip nirvanaya daha hesaplı ve kısa yoldan ulaşabileceğiz galiba. Incelemeye değer bir ürün. Türkiye'de satılmıyor ama bayram, seyran bahanesiyle veya ABD'en gelen birine ısmarlanabilir.

Word length digital dünyada bir örnek (sample) gönderilirken kaç digit olarak gönderildiğini anlatır. Evet biraz karışık oldu galiba, konuyu biraz daha açalım:

• 8 bit'lik bir word length 00000000-11111111 (decimal olarak 0-255) arası bir değere sahip olabilir.
• 16 bit ise 0000000000000000-1111111111111111 (decimal olarak 0-65,536) arası bir değere sahip olabilir.
• 24 bit ise tahmin edebileceğiniz gibi çok daha fazla değer içerir. 000000000000000000000000-111111111111111111111111 (decimal olarak yanlış hesaplamadıysam 0-16.700.000) arası bir değere sahip olabilir.

Kısacası her 1 bit artışında çözünürlük ikiye katlanıyor. Yine karışık oldu. Peki fotoğrafçılık diliyle anlatırsak:

Sample Rate bir analog kayıtın digital sinyallere çevrilirken, yani fotoğrafları çekilirken saniyede kaç kere çekileceğine, Word Length ise bu fotoğrafların ne kadar çözünürlüğe (yani netliğe) sahip olacağını belirler. Word Length'e fotoğraflardaki çözünürlüğü gösteren pixels/inch değerleri diye de bakabilirsiniz. Bu değer ne kadar yüksek olursa fotoğraf da o kadar net olur. Aynı şey Audio sinyalleri için de geçerlidir.

Özetlersek:
16bit/44.1kHz => bir analog kayıttan saniyede 44.100 kere sample alınıyor, her sample 16bit yani 0-65.536 değerleri arasında,
24bit/96kHz => saniyede 96.000 kere sample alınıyor, her sample 24bit yani 0-16.700.000 değerleri arasında olabiliyor.

Son zamanlarda bu High Definition kayıtlar şöyle güzel, böyle güzel, enstrümanları tek tek duyabiliyoruz, sanki yanımızda gibi çalıyor, sahnesi o kadar yüksek ki gökdelenler vız geliyor, genişliği ise taa Çanakkale'ye uzanıyor vs.vs. diye bolca yazıp çiziyoruz. Nedeni ise yukarıda anlattığım gibi bu 24bit'lik dosyaların çözünürlüklerindeki müthiş artıştan kaynaklanıyor.

Bilhassa klasik müzikte bu fark daha belirgin olarak ortaya çıkıyor. Dönüşümlü olarak dinleyince 16bit'lik kayıtlar çok yavan geliyor, insanın dinleyesi gelmiyor.

Peki bu High definition sinyaller bilgisayarımıza ne kadar yük bindiriyor derseniz. 2 kanal x 24 bits/sample x 96.000 samples = 4.6 mbit/sec kapasite gerekiyor. USB 2.0/Firewire bağlantılar için fazla bir yük değil, modern bilgisayarların hepsi bu işi hiç zorlanmadan hallediyor.

Işte Word Length'in çok çok basitçe açıklaması bence bu, gerisi ses mühendislerinin alanına girer. Benim bu işten okuyup anladıklarım böyle, yanlış birşey varsa düzeltin.

=> Abi senin DAC kaç basar, pardon yani kaç çalar?
=> 16/44.1 çalıyor hocam.
=> Yapma yaa, abi ben yeni bir DAC aldım, harbi 24/192 basıyor. Insan alırken bir bana sorar yaa. Akşama yarıştıralım mı?

Not: Yukarıdaki hayali muhabbette 44.1 veya 192 denilen şeyler bir audio sinyalinin çözünürlüğünü belirleyen "sample rate" değerleridir. Sinyalin kalitesini belirleyen faktörlerden biri de "word length"dir, onu da bir sonraki yazıda ele alırım.

Şimdi gelin çok fazla işin tekniğine kaçmadan ve basitçe bu "sample rate" dedikleri ne menem şeymiş biraz araştıralım.

Bir kayıt sırasında ADC (Analog Digital Converter) denilen alet kayıttan fotoğrafçılık diliyle "anlık resimler" çeker ve onları dijital olarak hafızada saklamak üzere bir kayıt cihazına gönderir. Bunlara da "sample" denir. Şimdilerde bu iş için bilgisayar hard-diskleri kullanılıyor.

Bu sample'ların hangi sıklıkta olacağı da ses mühendisinin kararı ile olur. Mesela bir CD'de 44.1kHz dediğimiz çözünürlük bu resimlerin saniyede 44100 kere çekilmesinden ibarettir. Niye ille de 44.1kHz derseniz, Nyquist Teorisi'ni bir inceleyin derim.

Sonra biz bu kayıtları alıp DAC'ımızda (Digital Analog Converter) çözdüğümüz zaman, alet bu sample'ları saniyede 44100 kere resim çekilmiş gibi sırayla arka arkaya dizer, birleştirir, analog sinyaller olarak amplimize yollar ve bizde bunu müzik olarak algılarız. Tabii teorik olarak bu dinlediğimiz hiçbir zaman orjinal ses çözünürlüğünde olamaz çünkü çekilen resimlerin arası boştur ve DAC'lar bu eksik bilgileri tahminen doldurur.

Sample rate sayısı ne kadar büyük olursa resimlerin arasındaki boşluklar da o kadar az olur ve aslına yaklaşılır. Aşağıdaki resimde bendeki aynı kayıttan biri 16bit/44.1kHz, biri ise 24bit/96kHz olan iki dosyanın bilgileri var. Birincisinde 9.2 milyon sample varken, ikincisinde bu sayı 20.1 milyon sample'a çıkıyor.

Stüdyolarda genellikle 88.2kHz veya son senelerde de 176.4kHz sample rate kullanılıyor ve sonra da "redbook" standartı olan 16bit/44.1kHz'e düşürülüyor. Bu işleme "dithering" deniyor. Stüdyolarda bu garip ve küsuratlı oranların kullanılmasının nedeni, çevrileceği Redbook standartının katları olmasıdır deniyor. Stüdyo kayıtlarının 44.1kHz'in katları olan 88.2 (2x) ve 176.4kHz (4x) olması, dithering yapılırken (yani çözünürlüğü düşürülürken) kalitenin daha iyi olmasına yolaçıyor(muş). Eğer CD'ye basılmıyacaksa sample rate'in 192.0kHz'e kadar yolu var.

Aşağıda bazı aletlerin sample rate'leri var:

* 8 kHz - Telefon
* 22.05 kHz - Radyo
* 44.1 kHz - CD
* 88.2 kHz, 96.0 kHz, 176.4 kHz, 192.0 kHz - DVD Audio, High Definition Audio

Işte "sample rate"in çok basit olarak açıklaması böyle. Tabii bir kayıtın başarılı olması için daha sayısız başka faktör var. Fakat çözünürlüğün artması, hele bir kayıdı stüdyoda yapıldığı gibi orjinal halinde kırpılmamış olarak yüksek çözünürlükte dinlemek hakikaten çok başka bir keyif. Bu arada benim arşivdeki High-Definition kayıt sayısı artıyor, her gün artan bir keyifle dinliyorum.

Toplu alımlar için diğer arkadaşların da high definition dinlemeye başlamalarını bekliyorum. 4-5 arkadaş beraber alırsak ilk etapta 50 civarında Hi-Def albüm alınabilir diye düşünüyorum.

Siz siz olun yeni DAC alacaksanız "bana ne high definition'dan" demeyin, muhakkak seçiminizi bu 24 bitlik kayıtları destekleyen aletlerden yana yapın. Işler o kadar hızlı gelişiyor ki, bugün yeni teknoloji diye düşündüğümüz aletler çok yakında müzelik olabilir!!!

Ses mühendisi olmadığım için benden bu kadar. Yanlış bilgi varsa da arkadaşlar yorum yazarak düzeltebilir.

Konuyla ilgili olanların da takip ettiği gibi kaynak cihaz olarak bilgisayarlar, Audio Serverlar, USB/Firewire bağlantılı DAC'lar (Digital Analog Converter), High Definition kayıtlar vs. artık geri dönüşü olmayan bir şekilde hayatımıza girdi. Hergün bir firma yeni, ucuz-pahalı bu tür kaynak cihazları piyasaya sürüyor. Bu yeni nesil cihazların kalitelerinin (ki buna mp3 çalıcılar da dahil) hiç de düşünüldüğü gibi kötü olmadığı, hatta çok başarılı oldukları önyargılar kırıldıkça gittikçe daha fazla yazılır çizilir oldu.

Bütün bunlar olurken firmaların karşısına yeni pazarlama problemleri çıktı. Imalatı genellikle Çin'de yapılan bu tür aletlerin fiyatlarını uygun seviyelerde tutabilmek için imalat adetlerinin de büyük olması şarttı. Şimdiye kadar butik imalat yapan çoğu Audio firmasının hedefi az adet, yüksek fiyat ve haliyle yüksek kârdı. Tabii yeni sistemde bu pazarlama stratejisi pek işlemiyor.

Tam tersine çok adet, uygun fiyatlı alım ve satım, değişik pazarlama kanalları, yüzde olarak daha düşük kâr marjı hedeflenmesi lazim. Öztürkçesi bu işte başarılı olunması için sürümden kazanç olması gerekiyor.

Bu tür bir hedef kitle de sadece I-Pod/I-Tunes ahalisi olabilir. Statistiklere göre dünyada 120 milyon kişi I-Tunes kullanıyormuş. Dünyada toplam kaç kişinin PC'lerinden müzik dinlediği ise meçhul. Herhalde 120 milyonun çok üstündedir.

Yeni çıkan DAC, Ampli vs. aletlerin hemen hemen tamamı bu segmente göre tasarlanmış diyebiliriz. Hatta yukarıda ki resimde de gördüğünüz gibi Sherwood firması ön panele I-Pod bile yazmış. Hatta son çıkan "Stereo Mecmuası"nda I-Pod docklu bir High-End Jadis lambalı ampli resmi bile vardı.

Esas hedeflenen ise bu kitleye FLAC gibi lossless formatların daha iyi çaldığını anlatmak ve aynı zamanda ellerindeki düşük kaliteli MP3 dosyalarını daha iyi çalacak şekilde tasarlanmış kaliteli ve uygun fiyatlı aletleri piyasaya sunmak. Mesela yazılanlara göre lambalı pre-katı olan bir ampli, 128kbps MP3'leri daha başarılı çalıyor(muş).

Istanbul'da metroya, vapura veya herhangi bir toplu taşıma aracına binin, gençlerin büyük çoğunluğunun mini MP3 çalarlarından ve kulaklıklarından keyifle sevdikleri müzikleri dinliyor olduklarını göreceksiniz. Yani çok ciddi bir potansiyel müşteri kitlesi mevcut.

Dünyada bu 120 milyonluk kitleden çok küçük bir bölümün, mesela %1'inin fikri değişse bu 1.2 milyon yeni müşteri eder. Rakam müthiş, bakalım bütün bu çabalar I-Pod jenerasyonunun bir kısmını daha kaliteli aletler almaya iknaya yetecek mi?

Tabii yeni çıkan High definition 24bit/96khz'lik kayıtlar ve çok yakında 24/176.4 ve 24/192khz'lik kayıtların internet yoluyla satılacak olması kaliteli müzik dinleyen odyofil kitleyi de CDP'lerinden vazgeçirterek ek olarak bu saflara çekecektir. Belki de yakında 1.124bit/132.345khz'lik kayıtlarda görebileceğiz.(mesela) Teknolojinin bu hızlı gelişmesinde hiçbirşey sürpriz olmayacaktır.

Bekleyelim ve görelim!!! Çok enteresan bir dönemden geçiyoruz, dışarıdan izlemesi zevkli ve öğretici, ama şu anda sektörün içinin çok stresli ve sıkıntılı olduğu kesin.

Sonra iki hafta önce MAC için "Play" diye yeni bir yazılımın çıktığını okudum. Hemen sitesini buldum, bir de ne göreyim? FLAC, Ape, vs bütün lossless formatları çalıyor, "replay gain" fonksiyonu var, arayüzü harika, playlisti var, audio sinyalleri 32 bit olarak işliyor. Yani istediğim herşey var.

Hemen ödünç bir MAC bulup eve getirdim. "Play"i sitesinden yükledim, EMU'nun MAC sürücülerini de bulup kurdum, FLAC dosyalarını MAC'a yükledim ve kabloları da ampliye bağlayıp "hadi hayırlısı" deyip karşısına geçtim.

Ilk dinletiler 16bit/44.1khz FLAC dosyalarıydı ve gayet güzel çalıyordu. Sonra sıra 24bit/96khz dosyalara gelince Foobar'daki gibi detaylı çalmadığını farkettim. EMU kontrol paneline bakınca "sample rate"in hâlâ 44.1'de olduğunu gördüm. Player'dan elle 96khz'e değiştirince ses kalitesi düzeldi.

Sonra aldı beni bir düşünce. E yani sample rate değişimi otomatik olmazsa bu iş nasıl olacaktı? Oturmuş keyifle müzik dinlemeye çalışıyorsunuz, ama aklınız hep parçalarda, acaba bu kaç bit, kaç khz. Bir 24bit/96khz'lik parça gelince hemen yerimizden fırlayıp sample rate'i değiştirmemiz lazım, olacak şey değil. Tek çözüm player'in bunu kensiliğinden algılayıp otomatik değiştirmesi, yoksa bu iş olmaz.

Sonra internette biraz araştırma yaptım, şu sonuçlar çıktı:

Bu dinamik sample rate değişimi Windows uyumlu playerlerin bir kısmında (ASIO'lu Foobar mesela) var ama MAC uyumlu playerlarda I-Tunes dahil hiçbirinde yok. Iddialar çeşitli, bir kısım MAC OS'deki kısıtlamalar yüzünden bunun yapılamayacağını iddia ediyor, bir kısım da biraz uğraşılırsa mümkün olduğunu iddia ediyor.

Yazılımcı olmadığım için nedenlerini tam bilemiyorum, fakat gerçek şu ki şu anda MAC'da bu işlem mümkün değil. MAC kullanacaksanız sample rate'ler 44.1khz'den 96khz'e geçerken (ya da tersi) ayarlamanın elle yapılması gerekiyor. Arşivlerimizde değişik çözünürlüklerin uzun süre beraber dinleneceğini varsayarsak kabul edilebilir şey değil. Foobar+ASIO plugin'i ise bu işi mükemmel çözmüş, hatasız çalışıyor. Aynen pahalı müzik server'larda olduğu gibi. (mesela Linn Akurat DS)

Sonra aklıma geldi, peki dedim sample rate'i hep 96khz'de bırakırsam ne olur acep? Bu seferde 44.1khz'likler güzel çalmadı. Neden olduğunu Benchmark'ın sitesine bakarken buldum. Eğer bir dosyayı orjinal bitrate'inde çalmazsanız "Sample Rate Conversion" yazılımı devreye giriyor, ve ses kalitesini bozuyor. Aşağıdaki grafikte göreceğiniz gibi sample rate'i 48khz'den 44.1khz'e düşürüldüğü zaman sinyallerdeki bozulma açık bir şekilde görülüyor.

Kıssadan hisse : Ben sadece 16bit CD'lerimi diske atar dinlerim diyorsanız sorun yok ama 16bit ve 24bit parçaları karışık dinlemeyi düşünüyorsanız ya MAC'lardan uzak durun, ya da her seferinde elle ayarlamayı göze alın. Alternatif olarak mesela bir gece "Redbook" gecesi, bir gece "High Definiton" gecesi yaparsınız ve ayarlama problemi kalmaz!!!

Benim arşivde 24bit stüdyo master kayıtlar gittikçe çoğaldığından ve bir ondan bir bundan dinlediğimden benim MAC hülyası yine başka bahara kaldı. Halbuki bir Apogee Ensemble DAC alırım diye ne çok heveslenmiştim!!!

"Play" yazılımını yapan arkadaşa da bu düşündüklerimi yazdım, hak verdi ve bakacağını söyledi. Uygun bir player çıkana kadar da bendeniz transport olarak XP+Foobar+ASIO+EMU 0404 USB'ye devam.

Üniversitedeki Teksas'lı hocamın koyu aksanıyla söylediği gibi "if it ain't broke, don't fix it". Öztürkçesi "bozuk değilse, tamir etme" yani iyi çalışan birşeyi kurcalama". Bu tam benim şu andaki durumuma uyuyor.

"Fazla kurcalama keyfine bak"

Okuduğuma göre Stüdyo master kayıtları genellikle 24 bit ve 88.2 / 98 / 176.4 khz çözünürlüğünde yapılıyor. Bu kayıtlar orjinaline sadık kalınarak bire bir WAV veya FLAC formatına çevrilip satışa sunulacak.

Dosyaların ne büyüklükte olduğu yazılmamış. 24/96 kayıtlar FLAC formatında dakikası 22-24mb büyüklükte oluyor. WAV formatı için ise bunu yaklaşık ikiyle çarpın. 176.4khz'lik kayıtların bunlardan oldukça fazla yer tutması beklenebilir.

24/96 kayıtlar dinleyenleri bu kadar etkiliyorsa 24/176.4 kimbilir daha ne kadar fazla çözünürlük sunacaktır. Stüdyo'daki bir tonmeister'in duyduğu çözünürlüğü biz de evlerimizde duyabileceğiz. Dinlemek için sabırsızlanıyorum doğrusu.

Bu gelişim hızıyla yakında 32bit'lik kayıtların çıkması da uzun sürmeyecektir herhalde.

Not: Linn firmasının açıklamasına göre Stüdyo Master parçaların satışları gayet iyi gidiyormuş. Bu sonuç da kopya korumasız internetten müzik satmanın en büyük karşı argümanını fos çıkaracak gibi. Hadi hayırlısı diyelim.

Tabii bu kararı verip harekete geçmek isteyenlerin karşısına bu sefer de DAC seçimi çıkacaktır. Forum'daki yazıları okuduğum kadarıyla son zamanlarda çeşitli DAC'lar tartışıldı. Fakat bunlara alternatif olan 300 $civarı Pro-Audio ürünler hakkında fazla bir bilgi göremedim.

USB/Firewire bağlantılar kullanan bu aletler (ya da müzisyen jargonuyla "Audio Interface"ler) senelerdir piyasada olduğu ve devamlı geliştirildiği için firmaların bu konuda büyük tecrübesi var. Sıfırdan bir firmanın bu tecrübeye erişmesi için çook fırın ekmek yemesi ve senelerce debelenmesi lazım. Bu ürünler genellikle müzisyenlerin digital kayıt ve PC'den müzik dinleme ihtiyaçları için tasarlanmıştır.

Bu ürünler büyük firmaların dünyaya yayılmış distribütörleri vasıtasıyla tonlarca satıldığı ve kıran kırana rekabet sonucu fiyatlarını çok uygun seviyelere çekebilmiş kaliteli ürünlerdir. Mesela benim kullandığım EMU 0404 USB'de AKM'nin hi-end piyasası için tasarladığı yeni AK4396 DAC chip'i kullanılmış. Aynı chip 2.000$'lık Slim Devices Transporter'da da kullanılıyor. Yani aletlerin fiyat/performans oranları da çok çok iyi.

Aynı ürünü küçük bir firma sınırlı sayıda imal etmeye kalktığı zaman maliyetlerin ve de satış fiyatlarının nasıl tavana vuracağını tahmin edebilirsiniz. Yine çoğu küçük firma USB bağlantıları için kendi driver software'lerini yazacak bütçeye ve bilgiye sahip değiller. Aletlerini Windows'un standart audio driverlarını kullanarak çalıştırıyorlar.

Öte yandan da bu işi senelerdir yapan büyük Pro-Audio firmalarının hepsinin kendi özel driver software'leri var. Bu programlar Windows'un audio driver'larını devre dışı bırakıp işi tamamen kendi kontrollerine alıyorlar. Yani Windows'un çıtı çıkmıyor. Bence Windows'un genel amaçlı standart audio driver'larının devre dışı kalması ses kalitesi için büyük avantaj.

Pro-Audio sektöründe uygun fiyatlı ve eşdeğer ürünlerle birbiriyle kıran kırana rekabet eden çok sayıda firma var, ama bence bunların arasından iki firma öne çıkıyor. M-Audio ve EMU. Diğerleri Edirol, Presonus, Motu, Tascam, TC Electronic, vs.vs. liste uzayıp gider. Türkiye'ye M-Audio'yu Compel, EMU'yu da BL Müzik ithal ediyor. Ben "EMU 0404 USB"yi 5-6 aydır, "M-Audio Audiophile Firewire"i da birkaç senedir problemsiz kullanıyorum.

Ikisinden de çok memnunum. Hatta M-Audio'yu tam emekliye ayıracakken ona da yeni bir yer buldum ve daha uzun zaman da kullanacağım herhalde. Bu arada hem M-Audio hem de EMU ürünleri, Windows ve MAC uyumlu, şimdilik Linux uyumlu değiller.
http://www.blmuzik.com/
www.compel.com.tr

Yine MAC kullanmayı düşünen arkadaşlara, Pro-Audio sektörünün efsânevi firması Apogee'nin “Duet” adlı yeni ürününü de dinlemelerini tavsiye ederim. Genellikle pahalı ürünleri olan Apogee ilk defa 500 $ civarı bir fiyatla ürün çıkardı. (Türkiye fiyatı da 550 $+kdv, yani makul) Apogee DAC'ların dünyanın en iyilerinden olduğunu gözönüne alırsak bu uygun fiyatlı ve nefis tasarımlı yeni ürünün de kesinlikle dinlenmesi gerekir derim. Ithalatçısı Compel. Duet maalesef sadece MAC uyumlu.

Şimdi yazacaklarım benim şahsi fikrim ve izlenimlerimdir. Yazıda fazla teknik, bilimsel kanıtlar vs. de aramayın, benim izlenimlerim böyle, başkası haliyle başka düşünebilir.

DAC'larda “azalan kazançlar teorisi” (diminishing returns) nerede başlıyor derseniz, bence yukarıda bahsettiğim 250-300 $'lık Pro-Audio aletlerde başlıyor.

Çeşitli zamanlarda yurtdışında yaptığım dinletilerde bendeki aletleri 1.000-1.500 $civarı USB-DAC'larla birebir kıyaslama imkanı buldum. Bu pahalı(ca) aletler haliyle daha iyiydi, ama fiyat farkını gözönüne alınca işler değişiyordu. Bu işler subjektif olduğu için bir oran vermek yanıltıcı olabilir, ama aralarında öyle aman aman bir fark yoktu diyebilirim.

Bu yüzden geçen yaz yeni DAC bakarken bu fiyat farkını (4-5 misli) ödemeye değmeyeceğini düşünüp tercihimi yine bir Pro-Audio üründen yana kullandım, 1.000 $'dan fazla para da cebimde kaldı. Aradan geçen zamanda da doğru karar verdiğimi görüyorum.

Uzun lafın kısası PC'yi kaynak olarak düşünen arkadaşların "ucuzsa vardır bir illeti" demeyip alternatif olarak muhakkak "Audio Interface"leri de dinlemelerini ve ondan sonra alım kararlarını vermelerini tavsiye ederim, şaşırtıcı sonuçlarla karşılaşabilirler.

Kısaca özetlersem alet pahalı ve başarılıydı, beklendiği üzere pırıl pırıl ve üst düzey bir ses sundu. PC bağlantısını alıştığımız USB veya FW bağlantıları yerine Ethernet üzerinden alıyor. Ethernet'in bir özelliği USB'deki gibi 5m maximum kablo kısıtlaması olmaması. Yanlış hatırlamıyorsam 25-30m'ye kadar uzunlukta kablo kullanılabiliyor, yani isterseniz PC'nizi alıp rahatça evin başka bir köşesine koyabilirsiniz. Kontrolü ise PC veya "UPnP" uyumlu bir herhangi bir aletle yapabiliyorsunuz. Dinletide mesela dokunmatik ekranlı bir Nokia kullanılıyordu ve kablosuz kontrol sağlıyordu.

Sistem komple Linn idi. CDP, Akurate DS, Akurate Ampli ve hoparlör. Dinletide aynı parçayı üç ayrı formatta dinledik. CDP'den, bilgisayardan Akurate DS yoluyla "16bit/44.1khz FLAC" ve "24bit/96khz High definition FLAC". CDP olarak Linn'in üst seviye bir aleti kullanıldı. Genel kanı High Definition kayıtın uzak ara en iyi olmasıydı. Sahne, gövde, detaylar vs.vs. tartışmasız en iyiydi. CD'den rip edilmiş 16/44.1 FLAC ikinci, CD'nin kendisi ise en son sırayı aldı.

Hi-End'de CD'lerin tabutuna son çiviyi çakacak, herhalde Master Tape'lerden çevrilmiş 24/96 "high definition" dosyalarının yaygınlaşması olacaktır. Hi-Def dosyalar bir CD'nin (16bit/44.1khz) hiçbir zaman veremeyeceği kaliteyi veriyor. Daha önce de yazmıştım, ben 16/44.1 FLAC ve 320kbps MP3 dosyaları arasındaki farkı duyamıyorum, ama 16/44.1 ve 24/96 FLAC dosyaları arasındaki farkı zorlanmadan duyabiliyorum. Bu farkı kulaklarıyla duyan bir Odyofilin fikri anında değişecektir. (if you go black, you never come back)

Bu süreçte Hi-End CDP'ler ve transportlar sizlere ömür olabilir. Zaten Linn yetkilisi de CD'lerin fazla ömrünün kalmadığını düşündüklerini, onun için firma olarak önceliklerini bilgisayar uyumlu aletlere vereceklerini açıkça belirtti.

Sonra akşam eve gelince sıcağı sıcağına bendeki high definition parçaları, orjinal CD'lerden çevrilmiş parçalarla küçük bir karşılaştırmalı test yaptım. Aşağıdaki resimde göreceğiniz gibi Stravinsky 24/96 FLAC , Shoenberg ise 16/44.1 FLAC idi. Bendeki Hi-Def kayıtlar 1960'lardan kalma master tape'lerden derlendiği halde çok başarılıydı. Öteki dinlediğim parça ise (Shoenberg) orjinal Deutsche Grammophon CD'sinden benim çevirdiğim bir FLAC dosyasıydı, yani kaliteli bir kayıttı. Ona rağmen arada bariz fark vardı. Yeni teknoloji ve aletlerle yapılmış master tape'ler herhalde daha da başarılı olacaktır.

Properties pencerelerinde göreceğiniz gibi iki parçanın uzunlukları birbirine yakın olsa da 24/96 dosyanın büyüklüğü 112mb. 16/44.1 dosya ise sadece 22mb. Çözünürlük ise "3.036 kbps"a karşı "701 kbps". High-Definition formatlar daha fazla CPU gücü ve disk alanı gerektirse bile, artık herşey o kadar uygun fiyatlara indi ki, satın almak problem olmaktan çıktı.

Geleceğe hoşgeldiniz. Çoğalan siteler vasıtasıyla (benim bildiğim 5 site var) High Definition kayıtları internet yoluyla oturduğumuz yerden satın alıp indirebileceğiz. Bu arada gözümüz gibi baktığımız arşivimizi yeniden Hi-Def olarak düzmek de cüzdanımızda büyük bir delik açacak gibi görünüyor. Batmamak için imece kaçınılmaz görünüyor!!

Bu formatlar ve çözünürlükler arasındaki geçişlerde DAC ve Player'ın ayarlarının da otomatik değişmesi gerekiyor!! Çok önemli bir konu, yoksa her parçada 16bit-24bit diye elle ayar yapmak lazım ki, olacak şey değil. Linn dinletisinde aklıma gelmişti ve Adnan Bey'e sormuştum. Linn software'i parçanın kaç bit, kaç kHz olduğunu algılayıp değişimi otomatik yapıyormuş, yani problem yok, düğmeye bas ve unut. Peki öteki DAC''lar nasıl acaba?

Sonra eve gelince baktım, bendeki EMU ve Foobar player eğer ASIO plug-in kullanılırsa bu geçişleri Linn gibi otomatik yapıyor, yoksa yapmıyor. Aşağıdaki resimlerde ASIO kullanılıyor ve dikkat ederseniz EMU'da "sample rate" fonksiyonu elle ayarlanamıyor, deaktive edilmiş. Foobar kontrollerinde ise "Output Data Format" düğmesi aynı şekilde deaktive edilmiş. Demek yazılım çözünürlüğü kendi algılayıp ayarları otomatik değiştiriyor. En alttaki resimde ise ASIO kullanılmıyor ve elle ayar mümkün.

Stüdyo kayıtlarının hemen herzaman 24 bit yapıldığı ve ASIO'nun da endüstri standardı olduğunu düşünürsek Pro-Audio DAC alacakların fazla problemi olmayacaktır ama, siz yine de alırken satıcıya muhakkak sorun.

Kendi özel yazılımları olmayan ve işletim sisteminin driverlarını kullanan USB DAC'larda buna nasıl çözüm buldunduğunu bilmiyorum. Daha doğrusu firmalar böyle bir olasılığı düşündüler mi, onu da bilemiyorum. Eski tasarımların bir kısmı 24bit'i de desteklemiyor olabilir. Almadan önce dikkatle araştırmakta fayda var.

Dikkatimi çekti, ünlü Lab47 Shigaraki DAC sadece 16bit çalabiliyor. Yani bu model sizlere ömür olmak üzere. Yine Hagerman'ın bütün DAC'ları içerde 24bit upsampling yapıyor ama input sadece 16bit. USB olmayan harici DAC'ların ise spec'lerine bakmak lazım, CD transportlarla çalmak üzere tasarlandıkları için sadece 16bit Redbook standartlarına uygun olabilirler. Dikkat edin 24bit upsampling yapabilir, ama bizim istediğimiz "data input" kapasitesinin 24bit/96khz olması.

Bu şekildeki bütün DAC'ların High-Definition Audio için yeniden tasarlanması gerekiyor. Kimbilir bu şekilde kaç ürün var, değişimlere uyamayan firmalar açısından durum vahim. Yeni DAC alacaklar çok dikkat etsin derim.

Yine çok önemli bir nokta da volume eşitlenmesi.(Replay Gain) Benim gibi karışık müzik dinleyenlerin başbelası, parçalar arasındaki volume farkları. Her seferinde volume ayarlamaktan insan helâk oluyor. Replay Gain'le bütün parçaların volume seviyesi 89db'e ayarlanıyor ve nadiren volume değiştirmek gerekiyor.

Replay Gain önce dosyaları tarıyor, sonra her dosya için özel küçük bir bilgi ekliyor ve (çok önemli) dosyayı değiştirmiyor. Player ise çalma anında bu ek bilgiyi gerçek zamanlı kullanıp sesi ayarlıyor. Istediğiniz anda da bir tıklamayla eki silip dosyayı orjinal hale getiriyorsunuz. Player yazılımı seçerken de "Replay Gain" fonksiyonunu desteklemesine dikkat edin.

Bu iki önemli noktayı yazayım dedim, yenileri aklıma geldikçe eklerim. Tabii bu yazdıklarım PC ve Hi-Def Audio isterem diyenlere, yoksa eski sistem devam.

Posts have been sporadic lately, not so much because of the thunderstorms, though those have played some part, but because I've been prepping for the big garage sale (turning my house upside down in the process), laying the groundwork to move my blogs to their own server, plus doing a whole lot of music - gig prep, sounds system refinements, and learning how to record my stuff in Garage Band.

Garage Band is cool! I've been able to go directly from my guitar into my computer and work with some of my flamenco pieces, taking them from the Mac audio files to CD and to mp3s. This is a major breakthrough for me and means I can create the new and improved demo for a lot less time and money (no studio fees to someone else) than I had planned, and do frequent updates to my online audio files. With the planned move to another server, I'll be able to upload mp3s to my little heart's content and offer them on my blog.

Along with all of that, I've gotten serious with my improved exercise program, though I've faltered on my diet. No weight loss this week, despite my grand goal of losing six more pounds by August 22. And, I've been working with M on a systematic program of developing lucid dreaming. More on those topics to come...

1.MUM BEN BARIŞIM DEDİ.ANCAK KİMSE BENİM SÜREKLİ YANIK KALIP ,ETRAFIMA IŞIK ŞAÇABİLMEME YARDIMCI OLMUYOR.ARTIK SÖNMEK ÜZEREYİM...VE SESSİZCE KARANLIĞA GÖMÜLÜR.

2. MUM BEN İMANIM DER. AMA ARTIK GEREKLİ OLDUĞUMA İNANMIYORUM.YANIK KALMAMINDA BİR KIYMETİ KALMADI,DİYE EKLERKEN HAFİF BİR ESİNTİ IŞIĞINI SÖNDÜRÜVERİR.

3.MUM ÇOK ÜZGÜNDÜR. BEN SEVGİYİM AMA ETRAFIMA IŞIK VERECEK GÜCÜM KALMADI.İNSANLAR BENİ HEP KENARA İTİYORLAR.KENDİLERİNE EN YAKIN OLANLARI BİLE SEVMEMEYE BAŞLADILAR.SESSİZCE SÖNER GİDER SEVGİ MUMU...

O SIRADA İÇERİYE ANİDEN BİR ÇOCUK GİRER.3 MUMUN SÖNDÜĞÜNÜ GÖRÜNCE SEBEBİNİ SORAR VE NİÇİN SONUNA KADAR YANMADIKLARINA HAYIFLANARAK AĞLAMAYA BAŞLAR.

4. MUM YUMUŞAK VE YATIŞTIRICI SESİ İLE ÇOCUĞA AĞLAMAMASINI SÖYLER.KORKMA BEN ETRAFIMA IŞIK ŞAÇTIĞIM SÜRECE DİĞERLERİ YENİDEN YANARLAR VE ONLARDA AYDINLATMAYA DEVAM EDERLER.ZİRA BEN UMUDUM !

GÖZLERİ PARLAYAN ÇOCUK UMUT MUMUNU ALIR VE DİĞERLERİNİ SEVGİYLE TEKER TEKER YAKAR.

İÇİNİZDEKİ UMUT MUMUNUN SAÇTIĞI IŞIĞI ASLA SÖNDÜRMEYİN.KÜÇÜK ÇOCUK GİBİ DİĞER SÖNMEK ÜZERE OLAN ÜÇ MUMUN DA SÜREKLİ YANIK KALMALARI İÇİN ÇABA HARCAYIN....

BÖYLE GÜZEL YAZILAR KOYDUKLARINDAN DOLAYI AYGAZ (AYBLOK TEK TAKVİM) TAKVİMİNE TEŞEKKÜR EDERİM.

1. EAC (Exact Audio Copy) CD'leriniz hatasız diske kopyalama programı

2. Foobar2000 hertürlü audio formatını 32bit dahil çözünürlükte çalabilen bir player

EAC Ayarları

Foobar Ayarları

Foobar Program dosyaları

In addition to home sound systems, DPL2 is showing up in car sound systems.  Aston Martin, Jaguar, Volvo, and Acura have models with Pro Logic II sound systems.

For more info: http://www.surcode.com/

wrwrwrw

wrwrw

wrwrwer

wrwrwr

wwerwr

werwrwerrwerwrwrwrwerewrweerwewew

There's a volume control as well so you don't have to use your computer. It comes with a simple two-track program which is really all you need. I didn't try it with two mics (USB) but don't think it would work unless the drivers are designed in such a way as to synchronize both inputs.

More Info: MXL Mic Mate

I chose to purchase the Sonnox (Sony) Oxford EQ because I liked the interface an the 4 different types of EQ emulations especially Type1 - SL4000E consoles popular in the 80', and Type2 - SSL G-Series sound. The interface is simple and easy to use - very similar to the Waves plug-ins. Lately I've been trying to hear and determine the frequencies without the use of a spectrum analyzer.