(HUMBARACI AHMET PAŞA)    

      Baron de Tott, 1757’de İstanbul’a gelmiş, 1767’de Fransız hükümeti tarafından Kırım hakkında gözlemerde memur edilmiş, 1770’te  Osmanlı hükümeti tarafından İstanbul ve Çanakkale Boğazlarının istihkamlarının onarılması işine verilmiş, 1777’de Fransa hükümeti tarafından Akdenizdeki Fransız ticaret merkezlerinin teftişine memur edilmişti.Asıl görevi Fransa hükümeti için Karadeniz, Ege, Suriye, Mısır kıyı bölgeleri ve Boğazlar hakkında bilgi toplamak, Mısır’ın Fransa tarafından olası işgalini hazırlamak için Süveyş dolaylarında gerekli topografya bilgileri toplamak ve Memlük Beyleri ile anlaşma imkanları aramaktı.De Tott’a Türkçe öğrenmesi ödevi verildiği halde, bu dili öğrenmediği, anılarında geçen Türkçe adları ve sözcükleri anlaşılmayacak şekilde koymasından bellidir.Baron, Türkler hakkında Avrupa’da dolaşan olumsuz görüşlerin yayılmasında büyük rol oynamış, anıları çeşitli dillere çevrilmiştir.O zamanın Türklerini cahil, sersem, ahlaksız, şeref ve haysiyet duygularından yoksun olarak gösterir.Hatta bu kavramların Türkçe’de karşılığı bile olmadığını iddia eder.

      Baron de Tott’un üstünde en çok durduğu şey Türklerin körcesine kendilerine güvendikleri halde, son derece cehalet içinde bulundukları ve bunu asla anlamadıkları gibi anlayamayacaklarıdır.Rusya Seferi’ne(1768-1774) büyük bir fanatizm içinde katıldıklarını, askerlerinin de başlarındaki devlet adamlarının da yağmacı ve hırsız olduklarını, yenilmelerinin nedenlerini anlayamadıklarını, yenilgi karşısında kaderciliğe sığındıklarını, en büyük düşmanlarının kendileri olduğunu modern bilim ve tekniklerinin değişmesine karşı şimdiye kadar ilgisiz kaldıklarını, yenilince şaşırıp kaldıklarını ve onları sadece düşmanlarının ihmalinin kurtardığını Türkiye’de geçirdiği tecrübeler vesilesiyle tekrarlar.

Bilmedim ahvâlimi gerçi ne hâl üstündedir

Şol kadar bildim nefs ile cidâl üstündedir

Fikri zikri âşıkın gerçi visâl-ı yârdir

Lîk hiç mümkün değil, fikri muhâl üstündedir

Gözleri dolmayanın âhir dolar toprağ ile

Hâce-i dünya gibi kim fikr-i mal üstündedir

Ölmez ol kim anıla adı anun iylik ile

Tâ kıyamet anılır ol kim kemâl üstündedir

Fahr-i âlem bakmadı dünyaya fakr etti kabûl

Ol mübarek cismine bak gör ki şal üstündedir

Korkarım ki gark ede bir gün beni seylâb-ı eşk

Kaldı hayrette Muhibbî sanki hâl üstündedir

Muhibbi'den gazel

Bilmedim ahvâlimi gerçi ne hâl üstündedir

Şol kadar bildim nefs ile cidâl üstündedir

Fikri zikri âşıkın gerçi visâl-ı yârdir

Lîk hiç mümkün değil, fikri muhâl üstündedir

Gözleri dolmayanın âhir dolar toprağ ile

Hâce-i dünya gibi kim fikr-i mal üstündedir

Ölmez ol kim anıla adı anun iylik ile

Tâ kıyamet anılır ol kim kemâl üstündedir

Fahr-i âlem bakmadı dünyaya fakr etti kabûl

Ol mübarek cismine bak gör ki şal üstündedir

Korkarım ki gark ede bir gün beni seylâb-ı eşk

Kaldı hayrette Muhibbî sanki hâl üstündedir

Bu gazel Kanunî'ye ait. Osmanlı hükümdarları içerisinde en hacimli divanın sahibi (1) ve bütün Divan Edebiyatı içinde de en çok gazel yazan şair sultana. Şöyle diyor bütün bilgeliğiyle: Gerçi gidişatımın ne durumda olduğunu bilmedim; ama şu kadarını bildim ki nefis ile çekişme halim devam ediyor (Daha ne istiyorsun koca hünkar İ.P.).Gerçek âşıkın fikri de zikri de Sevgili'ye kavuşmadır; lakin bu hiç mümkün görünmüyor. Çünkü bu fikir temelsizdir (yani sevgiliye kavuşabilen âşık görülmemiştir).Kim ki cihan bezirganı gibi mal-mülk fikri ile yaşamaktadır, mal onun gözünü doyuramaz; ama sonunda toprak doyurur.Adı iyilik ile anılan kişi asla ölmez; kim ki kemâl (olgunluk) üzerine yaşar, adı ta kıyamete kadar kalır.

Alemin övüncü olan Hz. Peygamber, dünyaya dönüp bakmadı ve fakr halini kabul etti. Nitekim (ipeklerin değmeye can attığı) mübarek bedenine baksan, kuru bir şal üstünde görürsün. (Efendiler Efendisi'nin "Fakrım fahrimdir / Fakirliğimle övünürüm" mealinde bir hadisi vardır. Buradaki fakirlikten kasıt muhtemeldir ki zengin olup da fakir gibi yaşamaktır.)

Gözlerimden akan yaşların seli bir gün beni (sürükleyip denizinde) boğacak diye korkuyorum. Muhibbî bu işe hayrette kaldı, galiba (şu an) hâl üstündedir.(Tasavvufta kendinden geçişi temsil eden hayret makamı sufinin hâl ehli olması anlamına da gelir.)

Doğrusu bir hükümdarın onca nimet içinde yaşarken böyle duyarlı ve mahviyetkâr şiir yazması ibrettir. Yahut şöyle denilmeli; yönetici makamında olanlar bu söylenilenler çerçevesinde hareket ederlerse kendileri iki cihan saadetine erdikleri gibi memleketleri de yükselir gider. Kanunî devletinde olduğu gibi.

   

19.yüzyılda Almanya nın Mülhaym şehrindeki Ren nehrinin bir yakasında Almanlar, öbür yakasında da Fransızlar oturuyordu. Fransızlar, her sene nehrin Almanlar’daki kısmına geçip mahsulün tümünü toplayıp götürüyorlardı. O sıralar, birliğini temin edemeyen güçsüz Almanlar ise buna fazla ses çıkaramıyorlardı tabiî. Her sene böyle olunca çareyi Osmanlı Sultanına durumu yazıp, imdat istemekte bulurlar.Mektupta şöyle denmektedir:“Fransızlar her sene bize zulmediyor, mahsulümüzü elimizden alıyorlar. Siz ki, dünyaya adalet dağıtan bir imparatorluğun sultanı, İslamiyet’in dehalifesisiniz. Bizi şu zulümden kurtarın. Asker gönderin. Ürünlerimizi bu sene olsun toplama imkanı sağlayın.”Çöküş faslına girildiği bir zamana denk gelen yardım isteğini inceleyen padişah asker göndermeyi mümkün ve gerekli görmez; yalnızca asker elbisesi göndermeyi kâfi bulur ve cevabı bir mektupla beraber içi askeri elbise dolu üç çuval yollanır. Şaşkına dönen Almanlar, çuvalı alıp mektubu okurlar:“Fransızlar korkak ademlerdir. Onlara yeniçeri göndermemize gerek yoktur. Yeniçerimizin kıyafetini görmeleri kâfidir. Çuval içindeki Osmanlı askerinin elbiselerini adamlarınıza giydirin. Mahsul zamanı, nehrin görülecek yerlerınde dolaştırın. Karşıdan gören Fransızlar için bu kâfidir.”Bağ bahçe sahipleri hemen Osmanlı askerinin kıyafetini kapışırlar. Hasat vakti büyük bir heyecanla yeniçeri kıyafetinde, nehir kıyısında dolaşmaya başlarlar. Ertesi gün, karşıdan gelen haber, Almanlar’ın sevinç çığlıkları atmalarına sebep olur:“Osmanlılar’dan imdat geldiğini düşünen Fransızlar, korkudan köylerini de terkederek iç kısımlara doğru kaçmaktalar. Mahsulünüzü rahatça toplayabilirsiniz. Zulüm sona ermiştir.”Bu olay, Mülhaymli’lerin gönüllerin de taht kurmuştur. Giydikleri yeniçeri kıyafetlerini, daha sonra Mülhaym’a bağlı Karlsruher Müzesi’ne koyup ziyarete açarlar. Şehrin en yüksek binasına da Osmanlı bayrağı asarlar. Ayrıca, halen olayın yıldönümünde de şehirde bir karnaval düzenleyip, hadiseyi temsilen kutlarlar. 

88 YIL SONRA TÜRK ASKERİNİ GÖREN İNSANLARIN TEPKİSİ MUHTEŞEM