Daha önce belirttiğimiz gibi, ipekböceği hastalıklarının ekonomik bir tedavi yolu yoktur. Ancak bu bir hastalık geldiğinde tüm emek boşa gider demek değildir. Hastalık durumunda da yapılacak şeyler vardır. Böylece zararımızı en aza indirebiliriz. Bunun için hastalıkları biraz tanımak gerek.

5.1. Virüs Hastalıkları
[Konu Başlığı] [Sonraki Konu]

Bu guruptaki hastalıkları virüs dediğimiz mikroplar yapar. En önemlisi sütleme hastalığıdır.

Bu hastalıkta ipekböceklerinin boğum araları şişer. Hastalanan böcekler besleme yatağının dışına kaçmaya çalışır ve yare düşerler. İştahları azalır, hareketsizleşirler. Hasta böceğin ayağı bir makasla kesildiğinde kirli beyaz bit sıvı akar. Bu sıvıda çok miktarda mikrop vardır. Hasta böceklerin vücudundan sızan bu sıvı hastalığı diğerlerine de bulaştırır. Bulaşmayı önlemek için hasta böcekler toplanmalıdır.

Mikroplardan başka virus hastalıklarının ortaya çıkmasını kolaylaştıran bazı şartlar vardır. İstenmeyen bu şartların meydana çıkmasını önlemek gerekir. Böylece hastalığın ortaya çıkması da önlenmiş olur.

Hastalık çıkmasını kolaylaştıran şartlar şunlardır:

1. İpekböceklerinin aşırı sıcağa maruz kalması
2. İpekböceklerinin aşırı soğuğa maruz kalması
3. İpekböceklerinin aşırı rutubette kalmaları
4. İpekböceklerinin aşırı kuru yerde bırakılmaları
5. Havalandırılamayan yerde böcek besleme
6. İpekböceklerini çok sıkışık olması
7. İpekböceklerinin uzun süre aç kalmaları
8. Kötü yem (tozlu, kızışmış, ıslak, kart yaprak)
9. İpekböceklerinin vücutlarının yaralanması
10. Zirai ilaçlarla bulaşmış yaprak

5.2. Bakteri Hastalıkları
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bu gruptaki hastalıklarının en önemlisi baygınlık hastalığıdır.

Bu hastalığın belirtileri ölüme yakın görülür. Ölen böcekler kısazamanda çürür ve pis kokan sıvı çıkarırlar.

Diğer bakteri hastalıklarının mikropları vücuda yaralardan girerler. Yaralanmaları önlemek gerekir.

5.3. Mantari Hastalıklar
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Fungus yada mantar adı verilen mikropların yaptığı hastalıklardır. Genellikle deri yolu ile bulaşır. Kireç hastalığı adı verilen mantari hastalıkların 10’dan fazla çeşidi vardır. Bizde en çok görüleni beyaz kireç hastalığıdır. Bu hastalığa yakalanan ipekböceklerinin vücudu pembemsi bir renk alır. Ölümden sonra vücut alçıyla kaplanmış gibi beyaz ve sert olur. Bu hastalığın mikropları özellikle rutubetin çok olduğu yerlerde çoğalırlar. Bu nedenle besleme odasının rutubeti iyi kontrol edilmelidir. Rutubet yükseldiğinde oda havalandırılmalıdır. Yerlere kireç tozu dökülmelidir. İpekböceklerinde hastalıkların ortaya çıkmasını önlemek için ilk yapılacak şey temizlik ve dezenfeksiyondur. Ancak unutulmamalıdır ki iyi bir beslemede temizlik kadar önemlidir.

5.4. Hastalıklarla Mücadele
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

İpekböcekleri hastalıklarının tedavisi olmadığını daha önceki konularımızda belirtmiştik. Hastalıklarla mücadelede kültürel yöntemlere baş vurmaktayız.

Hastalıklı böcekler el değmeden toplanmalı ve bir çukura gömülerek imha edilmelidir.

Hastalık 4.,ve 5. Yaşlarda çıkmışsa her gün veya gün aşırı kireç tozu kullanmalıdır. Bu durumda kireç tozu şöyle kullanılır ; İpekböcekleri bir günde verilen yemi tamamen bitirdikten sonra besleme yatağına kireç tozu serpilir. En az bir saat sonra alt değiştirme ağları konarak besleme yapılmalıdır.

Son yaşlarda ortaya çıkan hastalıklarda günlük besleme sayısı artırılarak sağlam böceklerin bir an önce askıya çıkmaya sağlanmalıdır.

5.5. Zehirlenmeler
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Son yıllarda tarım ilaçlarının kullanımının yaygınlaşması ile ilaç bulaşmış yapraklarla beslenen ipekböceklerinde toplu ölümler görüşmektedir. Zaman büyük zararlar meydana getiren böyle durumlara karşı çok dikkatli olmak gerekir. En küçük bir ihtimalde dahi şüpheli görülen yapraklar az sayıda ipekböceğine verilerek denenmeli ve temiz olduğuna emin olduktan sonra yemlemede kullanılmalıdır.

Zehirden etkilenen ipekböcekleri kendi etraflarında dönerek sarımsı yeşil bir sıvı kusarlar. Vücutları kısalır. Şiddetli zehirlenme durumunda geri kısmından iç organlar balon gibi dışarı çıkar. Öldüklerinde ‘C’ veya ‘S’ şeklinde kıvrılırlar.

Kısaca özetlediğimiz hastalıklar dışında ipekböcekleri için zararlı olan fare, güve, karınca gibi canlılar vardır. Bunlarla mücadelede kesinlikle zehirli ilaç kullanılmamalıdır. Ancak kapan güve tuzağı gibi önlemler alınabilir.

İpekböceği hastalıklarının tedavisi olmadığı için hastalık bulaşmadan önce koruma tedbirleri alınması gerekmektedir. Bakteri, virüs, mantar diye adlandırdığımız mikroplar hastalık yapar. Besleme yerimizi bu mikroplardan ne kadar arındırırsak başarı şansımızda o kadar artar. Besleme yerimiz ve kullandığımız araçları mikroplardan arındırma işlemine dezenfeksiyon; bu işlemde kullanılan ilaçlara da genel olarak dezenfektan adı verilir. İpekböcekçiliğinde kullandığımız iki dezenfektan vardır. Bunlar formalin ve taze olarak hazırlanmış sönmüş kireç tozudur. Formalin sadece besleme öncesinde besleme odası ve kullandığımız aletlerin temizliğinde kullanılır.

4.1. Besleme Öncesi Dezenfeksiyon
[Konu Başlığı] [Sonraki Konu]

Beslemeye başlamadan 10 gün önce besleme odası, kullanılacak malzeme elden geçirilir. Tamirleri yapılır. Daha sonra besleme odası kireç göztaşı-kireç karışımı ile badana edilir. Kullanılacak malzeme ise sodalı su ile yıkanır ve güneşte kurutulur. Besleme odasının kapı, pencere aralıkları, yarık ve çatlakları kapatılır.

Mikrop Öldürücü İlaçların Hazırlanması: Bu iş için piyasadan alacağımız 1 litre formalini (%37 lik formaldehit) 11 litre suya karıştırdığımızda 1 kutuluk besleme yeri dezenfektesi için ilaç hazırlanmış olur.

Hazırlamış olduğumuz bu ilaç zehirli olup buharlaşması sonucu etkili olur dezenfeksiyon işlemi yapılmış olur.

4.2. Sönmüş Kireç Tozu Uygulaması
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Odamızda yapılan dezenfeksiyon işleminden sonra hasada kadar yapılacak mikrop mücadelesi sönmüş kireç tozu ile yapılmaktadır.

Hazırlanışı: Taş halinde sönmemiş kireç tozu uygun bir zemine konur. Üzerine yavaş yavaş su dökülerek söndürülür. Elekten geçirilerek toz haline getirilir. Bir kutuluk besleme için 15-20 kg kireç tozuna ihtiyaç vardır. Kireç tozu uygulaması ipekböcekleri uykudayken üzerlerine dökülmek suretiyle yapılmaktadır.

4.3. Besleme Esnasında Mikroplarla Mücadelede Alınması Gereken Önlemler:
[Konu Başlığı] [Önceki Konu]

• Besleme yerinin girişine içinde kireç tozu olan paspaslar konmalıdır.
• Beslemeye başlamadan önce eller sabunlu suyla yıkanmalıdır.
• Çöp ve beslemede kullanılacak yapraklar ayrı kaplarla taşınmalıdır.
• Varsa hasta ipekböcekleri el değmeden küçük bir maşa ile toplanarak imha edilmelidir.
• Alt değiştirmede kullanılan ağ, ip gibi malzeme, tekrar kullanmadan önce yıkanıp dezenfekte edilmelidir.
• 3. yaştan itibaren zayıf gelişen, geç uyuyan ipekböcekleri toğlanarak ayurı yerde beslenmelidir.

3.1. Askı
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

İpekböcekleri 5. yaş sonunda yem yemeyi keserek koza örecekleri uygun yerler aramaya başlarlar. Böylece ipekböcekleri olgunlaşmış olur. İpekböcekleri olgunlaşmadan önce ipekböceklerinin üzerlerinde koza örecekleri askı hazırlanması lazımdır. İyi bir askıda aranacak özellikler şunlardır :

a. Geniş yüzeyli olmalıdır.
b. Askı içersinde hava serbest dolaşabilmeli ve nem kolayca yok edilmelidir.
c. Maliyeti düşük olmalı uzun ömürlü olmalıdır.

Askılar Bitkisel ve Plastik askılar olmak üzere ikiye ayrılır.

1. Bitkisel Askılar: Ülkemizde genelde hardal, katır tırnağı, pırnar ve püren gibi bitkiler kullanılmaktadır. Askı olarak kullanılacak bitkiler askıdan en az 10-15 gün önceden toplanarak kurutulmalıdır. Bir kutu için 250-300 adet askı lazımdır.

2. Plastik Askılar: Uzun yıllar kullanılabilen, temizlik ve dezenfeksiyonları kolay olan askı çeşitidir. Koza kalitesi yükselir ve işçilikten tasarruf sağlar. 60x100 cm boylarında olan bu askılardan bir kutuluk üretim için 40-45 tane gereklidir. Bu tip askılarda olgunlaşan ipekböcekleri elle toplanıp askı üzerine konulmalıdır.

3.2. Askı Döneminde Sıcaklık Nem
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Bu dönemdeki sıcaklık ve nem koza kalitesini etkileyen en önemli unsurlardır. Özellikle kozanın örüldüğü ilk üç dört günlük sürede sıcaklık 23-24 °C, nem ise %70 in altında olması istenmektedir. 20 °C nin altındaki sıcaklıkta koza örme tamamen durmaktadır.

3.3. Kozaların Askıdan Alımı
[Konu Başlığı] [Önceki Konu] [Sonraki Konu]

Hasat en uygun zaman askı başlangıcından itibaren 8. ve 9. günlerdir. Hasattan sonra kozaların pazarlanması 10-11 günü geçmemelidir. Aksi takdirde kozalar ağırlık kaybedeceklerdir. Koza hasadına başlamadan önce askı üzerinde varsa ölmüş hayvanların temizlenmesi gerekmektedir. Daha kozalar askıdan sökülmelidir. Kozalar askıdan söküldükten sonra yapılacak ilk iş kozalar üzerindeki koza pamuğu adını verdiğimiz gevşek örgülü kısmın tamamen alınması ve hatalı kozaların ayrılması işlemidir.

Kozalar ayrılırken en az üç sınıfta değerlendirmeye alınmalıdır.

a. Lekeli kozalar, zayıf yani kolayca ezilebilen kozalar, sallandığında içinden krizalit sesi gelmeyen sağır kozalar, uç kısımları sivri ve yumuşak olan kozalar ile anormal şekilli kozalar bir grup

b. Çifte kozalar

c. Ala kozalar

Tasnif işi bittikten sonra fazla bekletilmeden pazarlanmalıdır. Unutulmamalıdır ki askı başlangıcında 15-18 gün sonra koza içindeki krizalit kelebek olur ve kozayı delerek dışarı çıkar. Böylece kozaların değeri düşmüş olur. Bu sebepten kozalar derhal boğularak kurutulmalıdır.

3.4. Kozaların Boğulması
[Konu Başlığı] [Önceki Konu]

Koza içindeki krizaliti öldürmek için yapılan bir işlemdir. Mihnak adı verilen buhar odalarında yapılır. Bu odada 75-80 °C de 30-40 dakika kalan kozaların içindeki krizalitler ölür ve kozalar kerevetlerde kurutulur.