İlk tahsiline, babasından ders alarak başladı. Babasından okuyup Arapçayı

öğrendi. Küçük yaşta Kur'an-ı kerimi ezberledi. İlminin çoğunu babasından,

bir kısmını da zamanının meşhur âlimlerinden öğrendi. Babasından ders

 aldığı sırada, çeşitli ilimlere ait küçük kitapları ezberledi. Babasından aldığı

dersleri tamamlayınca, Siyalkut şehrine gidip orada, Mevlana Kemaleddin

Keşmiri'den ilim öğrendi. Mevlana Kemaleddin meşhur âlim Abdülhakim-i

Siyalkuti'nin de hocası olup, zamanının en yüksek âlimi idi. Bazı hadis

 kitaplarını da Şeyh Yakub-ı Keşmiri'den okudu.

Kadı Behlul-i Bedahşani'den; hadis, tefsir ve bazı usul ilimlerinde icazet,

 diploma aldı. On yedi yaşında iken tahsilini tamamlayıp, bütün ilimlerden

 icazet aldı. Tahsili sırasında, Kadiri ve Çeşti büyüklerinin kalblerindeki feyz

ve lezzeti babasından aldı. Babası hayatta iken, talebelere ilim öğretmeye başladı.

Bu sırada; Risalet-üt-Tehliliyye, Redd-i Revafid, İsbat-ün-Nübüvve adlı eserlerini

 yazdı. Edebiyata çok meraklı olup, fesahatı ve belagatı, sürat-i intikali, zekasının

şiddeti herkesi hayrette bırakıyordu.

Bu kadar ilmi ve herkesin üstünde olgunluğu, tevazusu ile birlikte kalbi,

 Ahrariyye, Nakşibendiye büyüklerinin aşkı ile yanıyor, bu yolda yazılmış

kitapları okuyordu. Babasının vefatından bir sene sonra, hacca gitmek üzere

 Serhend'den yola çıktı. Bu yolculuğunda Delhi'ye varınca, orada tanıdıklarından

 ve Muhammed Bakibillah hazretlerinin talebelerinden olan Mevlana Hasan

Keşmiri ile görüştü. Mevlana Hasan Keşmiri, onu hocasının huzuruna götürüp,

 tanıştırmak istedi ve; "Bugün Ahrariyye yolunda bu ülkede başka böyle büyük

 bir zat yoktur. Taliblerin onun bir nazarıyla bakışıyla kavuştukları manevi

derecelere günlerce çekilen çileler ve çeşitli riyazetlerle nefsin istediklerini

yapmamakla kavuşmak mümkün değildir" dedi.

İmam-ı Rabbani hazretleri, daha önce mübarek babasından da Ahrariyye

yolunun ve bu yolda bulunanların üstünlüklerini ve kıymetini duymuştu.

 Bu yolun büyüklerinin kitaplarını okuyup onların güzel hallerini bildiği için;

 "Bu Hicaz yolunda, böyle büyük bir âlimden, bu büyükler yolunun zikir ve

usullerini almaktan daha iyi ne olur?" diyerek Muhammed Bakibillah

hazretlerinin huzuruna gitti. Huzuruna girince kalbinde bir nur parladı.

Mıknatıs iğneyi çeker gibi çekildi. Kalbi şimdiye kadar hiç duymadığı,

bilmediği şeylerle doldu. Hacdan sonra uğrayıp istifade etmeyi niyet etti

 ise de, kalbindeki sevgi ve arzu, kendisini bırakmadı. Ertesi gün huzuruna

 gelip, Ahrariyye feyzine kavuşmak şevkini arzusunu bildirdi ve hizmetinde

kaldı. Edeple ve can kulağı ile sözlerine ve hallerine bağlandı. Üstadının da

 lütuf ve himmeti ile iki ay içinde kimsede görülmeyen hallere kavuştu.

İmam-ı Rabbani hazretleri, Muhammed Bakibillah hazretlerini tanıdıktan

sonra, edeple ve can kulağı ile bu hocasının sözlerine ve hallerine bağlandı.

 Birkaç ay sonra, hocası ona icazet verdi. Böylece tasavvuf ilminde ve hallerinde

 de yüksek dereceye kavuştuktan sonra, memleketi olan Serhend'e dönmesi

emrolundu. Hocası, talebesinden çoğunun yetiştirilmesini de ona bırakıp, onları

da arkasından Serhend'e gönderdi. Hocası onun için şöyle buyurdu:

"Kalblere deva, ruhlara şifa olan bu tohumu, Semerkand ve Buhara'dan

getirip Hindistan'ın bereketli toprağına ektim. Taliblerin yetişip kemale

gelmesi için uğraştım. O, her dereceyi aşıp, üstünlüklerin sonuna varınca,

kendimi aradan çekip, talebeyi ona bıraktım."

İmam-ı Rabbani hazretleri, memleketine gelince ilim ve edep öğretmeye i

steklileri yetiştirmeye ve yükseltmeye başladı. Şöhreti her yere yayılıp, her

 taraftan aşıkları, onun ilminden ve feyzinden faydalanmaya geliyordu.

 Talebelerine Beydavi Tefsiri, Sahih-i Buhari, Mişkat-i Mesabih, Avarif-ül-

Me'arif, Üsul-i Pezdevi, Hidaye ve Şerh-i Mevakıf gibi bazı din kitaplarını

ders olarak mükemmel bir şekilde okuturdu. Ömrünün son zamanlarında

dahi talebelerine ilim tahsilini sıkı sıkı emreder, buna çok önem verirdi.

Herkesin kalbini ilim ve nur ile dolduruyor, Muhammed aleyhisselamın

dinini canlandırıyor ve kuvvetlendiriyordu. Zamanının padişahlarını, vali,

 kumandan, âlim ve hakimlerini, çok tesirli mektupları ile, dine, sünnet-i

seniyyeye teşvik ediyor, çok âlim ve veli yetiştiriyordu.

İmam-ı Rabbani hazretleri bir müddet Serhend'de talebe yetiştirmekle

 meşgul olup, insanlara doğru yolu anlattıktan sonra, hocasını ziyaret için

 Delhi'ye gitti. Bir müddet hizmetinde kaldı ve hocası ile çok hoş sohbetleri

 oldu. Hallerini bulunduklarından daha yukarıya götürdüler. Bütün bu

 lütufları ile çok yüksek hallere, faziletlere kavuşmasına rağmen, hocasına

 yapılması mümkün olmayan bir edeple davranıyordu. Muhammed Haşim-i

 Keşmi şöyle anlatmıştır: "Hace Hüsameddin Ahmed'den işittim. Hocam

imam-ı Rabbani'yi methedip övdükten sonra; "Mertebesi yüksek, fazilet

i çok olmakla beraber, edebe riayette, hocamız Muhammed Bakibillah

 hazretlerinin talebelerinden hiçbiri, İmam-ı Rabbani gibi değildi. Bunun

İçin bereketler herkesten önce ona nasip oldu" buyurdu.

İmam-ı Rabbani hazretleri şöyle buyurmuştur.
"Biz dört kişi, hocamız Muhammed Bakibillah hazretlerine hizmette

diğerlerinden ilerdeydik. Hepimizin ayrı bir bağlılığı, ayrı bir düşüncesi vardı.

 Bu fakir yakînen biliyorum ki, böyle bir sohbet ve cemiyyet, terbiye ve irşad

kaynağı, Peygamber efendimizin zamanından sonra dünyada çok az görülmüştür.

Gerçi insanların en hayırlısı olan Resulullah efendimiz zamanında bulunamadık,

sohbetine kavuşamadık ama, Muhammed Bakibillah hazretlerinin saadetli

 sohbetinden de mahrum kalmadık. Bunun için bu büyük nimetin şükrünü

yerine getirmek lazımdır. Onun huzurunda herkes kendi bağlılığına,

muhabbetine göre bir şeylere kavuştu."

İmam-ı Rabbani hazretleri, hocası Muhammed Bakibillah hazretlerinin

ikinci defa huzuruna gidip bir müddet kaldıktan sonra, tekrar memleketine

döndü. Bir müddet daha taliblere, isteklilere feyz vermekle meşgul oldu.

Bu sırada pek yüksek derecelere kavuştu. Bu hallerini hocasına mektuplar

yazarak bildirdi. Bundan sonra üçüncü defa hocasını ziyarete gitti. Bu

ziyaretinden sonra Delhi'den Serhend'e dönüp birkaç gün kaldı ve Lahor'a

gitti. Lahor şehrinde herkes, imam-ı Rabbani hazretlerinin teşrifini büyük

bir ganimet bildi. Talebelerinin en meşhurlarından olan; Mevlana Muhammed

Tahir, Hace Muhammed, Mevlana Esgar Ahmed ve Mevlana Ravh Hüseyin

gibi zatlar bu sırada talebesi olup, sohbetinde pişip yüksek derecelere

kavuştular. İmam-ı Rabbani hazretleri Lahor'da bulunduğu sırada, oranın

meşhur âlimleri kendisine çok hürmet ve edep gösterdiler. Nice bilinmeyen

ve çözülmesi zor meseleleri ondan sorup doyurucu cevaplar aldılar.

İmam-ı Rabbani hazretlerinin Lahor'daki sohbetleri devam ederken, hocası

Muhammed Bakibillah hazretlerinin vefat haberi geldi. Kalblerdeki huzur ve

ferahlığın yerini, elem ve keder aldı. Bu haber üzerine, hemen Delhi'ye gidip

 mübarek kabrini ziyaret etti. Oğullarına ve talebelerinin büyüklerine taziyede

 bulundu. Muhammed Bakibillah hazretlerinin talebeleri, üzüntülerini ve

kalblerindeki elemi, onun terbiyelerinin ve sohbetlerinin bereketleriyle

gidermek için, huzurlarına gelip, Muhammed Bakibillah hazretlerine

gösterdikleri gibi, imam-ı Rabbani hazretlerine de; muhabbet, hürmet

ve teslimiyet gösterdiler. Küçük büyük hepsi onu kabul edip bağlandılar.

İmam-ı Rabbani hazretleri, Serhend'e döndükten sonra, Kadiri tarikatının

büyüklerinden olan Şah Kemal Kadiri'nin ruhaniyetinden de icazet almakla

şereflendi. Bu icazeti şöyle olmuştur: Bir sabah İmam-ı Rabbani hazretleri

talebeleri ile murakabe halinde iken, Şah Kemal'in torunu ve onun bütün

kemalatının vekili olan Şah İskender, Kehtel'den gelip, Şah Kemal'in

bereketli hırkasını İmam-ı Rabbani hazretlerinin mübarek omzuna koydu.

 İmam-ı Rabbani gözlerini açınca, Şah İskender'i gördü. Tam bir tevazu ile

boyunlarına sarıldı. Şah şöyle dedi: "Birkaç zamandır, hal ve rüyamda dedem

 Şah Kemal'i görüyorum. Bana, hırkasını size vermemi emrediyordu. Fakat,

 onların bu bereketli hırkasını evden çıkarıp, bir başkasına vermek bana çok

ağır geliyordu. Ama tekrar tekrar emredince, emirlerine uymak lazım oldu."

 İmam-ı Rabbani, o hırkayı giyip hususi odasına gitti. Bir müddet sonra

odasından çıkınca, en yakın sırdaşlarına, mahremlerine şöyle söyledi:

"Hazret-i Şah Kemal'in hırkasını giydikten sonra, şaşılacak çok garip hal

zahir oldu. Şöyle ki, hırkayı giydiğim zaman, insanların ve cinlerin seyyidi

 Abdülkadir-i Geylani'yi, hazret-i Şah Kemal'e kadar devam eden bütün

halifeleriyle yanımda gördüm. Hazret-i Gavs-i Rabbani Abdülkadir-i Geylani

 kalbimi kendi tasarruflarına aldı ve hususi nisbetlerinin ve yollarının nurları

 ve esrarı beni kapladı. Bense, o hallerin ve nurların denizine gömülüp o

denizin dalgıcı oldum. Bir müddet bu halde kaldım. O hallerin beni kapladığı

zamanda kalbime; "Beni Ahrariyye büyükleri terbiye ettiler ve işimin esası

 bu büyüklerin yolunda olmaktır, şimdi başka oluyor" diye geldi. Böyle

düşünürken, Ahrariyye yolunun büyüklerinin, hace-i cihan Hace Abdülhalık-ı

Goncdüvani'den hocam Hace Bakibillah'a kadar bütün halifelerinin geldiğini

gördüm. Benim işim ve icraatım hakkında konuşmaya başladılar. Ahrariyye

büyükleri; "Bunu biz terbiye ettik. Bizim terbiyemizle zevke, hale ve kemale

 erişti" dediler. Kadiri büyükleri (Rahimehümüllah) da; "Daha çocukluğunda

bizim ona teveccühümüz vardır. Bizim nimet soframızdan tad almıştır. Şimdi

de bizim hırkamızı giymektedir" dediler.

Onlar böyle konuşurken Kübreviyye, Çeştiyye yollarından da birer cemaat

geldi. Böylece anlaşmaya vardılar, bundan sonra bu iki şerefli nisbetten de

 kalbimde, büyük pay, tam bir şevk buldum." İmam-ı Rabbani hazretleri

 tasavvufta, bu yolların hepsinde talebe yetiştirip feyz verdi.

İmam-ı Rabbani hazretleri, benzeri az yetişen, müstesna bir İslam âlimi

ve büyük bir mürşid-i kâmildir. Peygamber efendimizin vefatından bin

sene sonra da İslam düşmanları dine, imana insafsızca saldırmışlardı.

Allahü teâlâ kullarına acıyarak, imam-ı Rabbani gibi bir müceddid yarattı.

Ona derin ilimler ihsan eyledi. Onun vasıtasıyla din düşmanlarının korkunç

saldırısını durdurdu. Hakkı bâtıldan ayırıp, çok kalblerden bâtılı kaldırdı. Bu

yüce İmamın mektup ve kitapları, insanları gafletten uyandırdı. Dünyaya ışık

saldı. Yani Allahü teâlâ onu, Peygamber efendimizden bin sene sonra, din-i

İslamı yenilemek ve kuvvetlendirmek için göndermişti.

İmam-ı Rabbani hazretlerinin dine yıllarca yaptığı bu büyük hizmetleri, sağlam,

ikna edici delillerle sapık fikirlerinin çürütüldüklerini, Ehl-i sünnet itikadının ve

doğru din bilgilerinin yayıldığını, bid’atlerin kalktığını gören bazı sapık kimseler,

ona cephe aldılar haset ve iftira etmeye başladılar.

Bunun için bazı kimselerin cefa oklarına, eziyet ve iftiralarına hedef oldu. Nice

 âlimlerin, fadılların, kâmillerin kendi yollarından ayrılıp, rehberlerini bırakıp,

etrafına ve hizmetine koşuşmaları ise, hasetlerini daha da artırdı. İmamı

tehlikeye düşürmek için, hilelere başladılar. Mesela, Cüneyd-i Bağdadi,

Bayezid-i Bistami gibi büyük meşayihi aşağı görüyor diyerek, cahil tabakayı

aldattılar. Yüksek meşayihin bildirdiği vahdet-i vücudu inkâr ediyor, diyerek,

görüşü kısa kimseleri İmam'dan soğutmaya başladılar. Onu sevenlere de;

"Meşayih-i izamı inkâr ediyor, Allahü teâlânın marifetine vasıtasız olarak

kavuştum diyor" dediler. Çeşit çeşit iftiralarda bulundular.

O zamanın sultanı Selim Cihangir Hanın devlet adamları, hatta büyük veziri,

baş müftüsü ve etrafındakiler Ehli sünnet düşmanı idiler. Halbuki imam-ı

Rabbani hazretlerinin birçok mektupları ve bilhassa ayrıca yazdığı Redd-i

 Revafıd Risalesi, Eshab-ı kiram düşmanlarını red etmekte, böylelerinin

 cahil, ahmak ve alçak olduklarını anlatmaktaydı. İmam-ı Rabbani bu

 risalesini Buhara'da bulunan en büyük Özbek hanı Abdullah Hana yollamıştı.

"Bunu İran'da, Şah Abbas-ı Safevi'ye gösterin! Kabul ederse ne iyi, etmezse

 onunla harb caiz olur" demişti. Kabul etmedi. Harb oldu. Abdullah Han,

 Herat'ı ve Horasan'daki şehirleri aldı. Buralarını daha evvel Safeviler almıştı.

 İşte bundan sonra, Hindistan'daki bozuk fırkalar, Eshab-ı kiram düşmanları

elele verdiler. Sultana gidip imam-ı Rabbani hazretleri hakkında çeşitli iftiralarda

 bulunarak şikayet ettiler. Sultan, oğlu Şah Cihanı gönderip, imam-ı Rabbani

 hazretlerini, evlatlarını ve yetiştirdiği talebelerini çağırıp, hepsini öldürmeye

karar verdi. Bunun üzerine Şah Cihan, bir müftü ile yanına gitti. Sultana secde

 caiz olduğunu gösteren bir fetvayı da götürdü. İmam-ı Rabbani'nin üstünlüğünü

biliyordu. "Babama secde edersen seni kurtarabilirim" deyince, imam-ı Rabbani

hazretleri bu fetvanın zaruret zamanında izin olduğunu, azimet ve din

bütünlüğünün secde etmemek olduğunu, ecel gelince, ölümden hiçbir şeyin

 kurtaramayacağını söyledi ve secde etmeyi kabul etmedi.

Çocuklarını ve talebelerini bırakıp sultana yalnız gitti. Kendisine yapılan

 iftiralara karşı sultana güzel ve doyurucu cevaplar verdi. Sultan yüksek

hakikatleri anlayabilecek birisi olmadığı halde, neşelendi ve serbest bırakıp

 özür diledi. Hatta, sultana kendisine yapılan iftiraların asılsız olduğunu açık

 delillerle anlatırken, orada bulunan ateşe tapıcı Hinduların büyük bir kumandanı,

imam-ı Rabbani hazretlerinin dinde olan kuvvetini, sözlerini, lezzet ve kıymetini görerek müslüman oldu.

Sultanın ikna olduğunu gören iftiracı sapıklar; "Bunun adamları çoktur. Sözleri

bütün memlekette yürürlüktedir. Bunu serbest bırakırsak bir karışıklık çıkabilir"

 diyerek, uzun konuşmalardan sonra sultanı aldattılar. Sultan, imam-ı Rabbani

hazretlerinin, memleketin en sağlam ve korkunç kalesi olan Guwalyar Kalesi'ne

hapsedilmesini emretti ve hapsedildi. Bu hadiseye çok üzülen talebeleri sultana

 isyan etmek istediler. Bunu yapabilecek güçte idiler. Fakat imam-ı Rabbani

hazretleri onları rüyalarında ve uyanık iken bundan men etti. Sultana hayır

dua etmelerini emredip; "Sultanı incitmek bütün insanlara zarar verir" buyurdu.

Kendisi de sultana hep hayır dua ediyordu. Sultanın veziri, koyu bir muhalif

olduğundan, zindanda, imam-ı Rabbani hazretlerinin başına kardeşini tayin

 etmiş ve çok şiddetli davranmasını emretmişti. Bu görevli ise ondan çeşitli

kerametler, üzülmek yerine heybet, sabır ve hatta neşe görerek tevbe etti.

 Bozuk itikadını terk edip Ehl-i sünneti seçti ve halis talebelerinden oldu.

Kalede hapis bulunan binlerce kâfir, onun bereketi ve sohbetleri ile müslüman

olmakla şereflendi. Birçok günahkâr tevbe etti. Hatta bazıları yüksek âlim oldu.

İmam-ı Rabbani hazretleri hapiste üç sene kaldıktan sonra, sultan yaptığına

pişman oldu. Hapisten çıkarıp ikram ve ihsan eyledi. Hatta halis talebesinden

 ve sadık dostlarından oldu. Bir müddet, asker arasında kalmasını istedi. Sonra

 serbest bırakıp, hürmetle vatanına gönderdi. Hapisteki bu sıkıntılardan ve

uğradığı dertlerden sonra, evvelce bulundukları hallerin ve makamların binlerce

 üstünde derecelere yükselmiş olarak memleketine döndü. İmam-ı Rabbani

hazretleri önceleri; "Yetiştiğim derecelerin üstünde, daha çok makamlar vardır.

 Onlara yükselmek celal sıfatı ile, sert terbiye edilmekle olabilir. Şimdiye kadar

cemal sıfatı ile okşanarak terbiye edildim" buyurmuştu. Talebesinden bir

kısmına; "Elli ile altmış arasında üzerime dertler, belalar yağacak" buyurmuştu.

 Buyurduğu gibi oldu. O makamlara da yükselmek nasip oldu.

Müslümanların zayıf düştüğü, küfrün, sapıklığın, zulmetin, felsefecilerin ve

sapık kimselerin her tarafı kapladığı bir zamanda, binlerce kâfir, çok sayıda

 fasık ve facir onun güzel hallerini görüp, sohbetini işitip tevbe ederek salih

müslüman oldu. Uzaktan yakından pek çok kimse, rüyada ve uyanık iken

onu görerek yanına koşmuş, huzuruna geldiklerinde gördüklerini aynen

bulmuşlardır. Âlim, salih, genç, ihtiyar binlerce kimse onu görüp, sohbetinde

 bulununca, feyz alarak kalbleri zikreder olmuştur. Huzurundaki pek çok

talebeyi hallere, yüksek derecelere kavuşturmuştur. Her an kerametleri

 görülür feyz ve bereket yayardı. Kerametlerinin altı binden fazla olduğu

bildirilmiştir.

Zamanının âlimleri, imam-ı Rabbani hazretlerine Sıla ismi ile hitap ettiler.

Sıla, birleştirici demektir. Çünkü, o, tasavvufun İslamiyet’ten ayrı bir şey

olmadığını İslamiyet’e uygun bir şey olduğunu ispat ederek, ahkam-ı

İslamiye ile tasavvufu vasl etmiş, birleştirmiştir. Bir hadis-i şerifte;

"Ümmetimden Sıla isminde biri gelir. Onun şefaati ile çok kimseler

Cennete girer" buyurularak onun geleceği haber verilmiştir. Bu hadis-i

şerif, imam-ı Süyuti'nin Cem'ül-Cevami kitabında vardır. İmam-ı Rabbani

hazretleri bir mektubunda; "Beni iki derya arasında "Sıla" yapan Allahü

teâlâya hamd olsun" diye dua etmiştir. Eshabı, talebeleri ve sevenleri

arasında "Sıla" ismiyle meşhur olmuştur. Hadis-i şerifte müjdelenen "Sıla"

ismini ondan evvel hiç kimse almamıştır.

İmam-ı Rabbani hazretleri, Müceddid-i elf-i sanidir. Yani hicri ikinci binin

müceddididir. Eski ümmetler zamanında, her bin senede yeni din getiren

 bir resul gönderilirdi, yeni din öncekini değiştirip, bazı hükümleri kaldırırdı.

 Her yüz senede de bir Nebi gelir, din sahibi peygamberin dinini değiştirmez,

kuvvetlendirirdi. Hadis-i şerifte, bu ümmete ise, her yüz yıl başında İslam dinini

 kuvvetlendire

n bir âlim geleceği haber verilmektedir. Peygamber efendimizden sonra

peygamber gelmeyeceğine göre, kendisinden bin sene sonra, İslam dinini her

bakımdan ihya edecek, dine sokulan bid’atleri temizleyip, asr-ı seadetteki

temiz haline getirecek, zahiri ve batıni ilimlerde tam vâris, âlim ve arif bir

zatın olması lazımdı. Hadis-i şerifler bunu bildirmektedir. Bu mühim hizmeti

 imam-ı Rabbani hazretleri yapmıştır.

Bütün İslam âlimleri, bu zatın imam-ı Rabbani hazretleri olduğunda ittifak

etmişlerdir. Peygamberimizden tam bin sene sonra ilim ve irşad kürsüsüne

mutlak olarak oturup, cihanı Resulullahın nurları ile aydınlattı. Bid’atleri

temizleyip İslam dinini ihya etti. Onun zamanında Hindistan'da ve hatta bütün

 İslam âleminde baş gösteren sapık fikirler, bozuk inanışlar yayılmaya başlayıp,

 büyük fitneler çıkm

ıştı. Ayrıca tasavvufta vahdet-i vücudu anlatan sözler, müslümanlar arasında

 çeşit çeşit şekillere sokuldu. Bu yüksek ve kıymetli bilgi anlaşılamadı. Birçok

cahil, büyüklerin sözlerinin manalarını anlamayarak zamanla dinden çıktı.

İslamiyet’e karşı olanlar da bunu fırsat bilip, müslümanları doğru yoldan

ayırmak için çalıştılar. Böylece tasavvuf bilgileri ile İslamiyet’in hükümleri

arasında ayrılık ve çatışma varmış gibi, ikisi birbirinden ayrıymış gibi gösterilerek,

 müslümanlar çeşitli isimler altında birbirlerinden ayrılmaya ve birbirlerine

 düşman edilmeye çalışıldı. İmam-ı Rabbani hazretleri başta vahdet-i vücud

bilgileri olmak üzere, yanlış anlaşılan daha birçok meseleyi gayet açık bir

şekilde izah ederek, insanların zihinlerini ve kalblerini, yanlış ve bozuk

inanışlardan, bid’atlerden temizledi. Hakkı bâtıldan ayırıp, Peygamberimizin

hak ve doğru yol olduğunu haber verdiği Ehli sünnet itikadını her yere yaydı.

Genç-ihtiyar herkes ve birçok âlim onun etrafında toplandı. Kendisine ilk defa

(Müceddid-i elf-i sani) ismini veren, zamanının en büyük âlimlerinden

Abdülhakim-i Siyalkuti'dir. O zamanın diğer büyük âlimleri de onu methedip

övmüşlerdir.

Hace Muhammed Bakibillahın talebesinin en büyüklerinden ve en yüksek âli

mlerden olan Seyyid Mir Muhammed Numan diyor ki: "İmam-ı Rabbani'ye tâbi

olmayı hocam bana söyleyince, buna lüzum olmadığını anlatmak için; "Kalbimin

aynası ancak sizin parlak kalbinizin nuruna karşı duruyor" dedim. Hocam sert

bir sesle; "Sen, Ahmedi ne sanıyorsun? Onun, güneş olan nuru, bizler gibi

 binlerce yıldızı örtmektedir" buyurdu.

İmam-ı Rabbani hazretlerinin talebelerinin meşhurlarından olan Muhammed

 Haşim-i Keşmi şöyle anlatmıştır: "Bir gün Hazret-i İmamın huzurunda

oturuyordum. Onlar marifetleri yazıyordu. Aniden bevl sıkıştırması sebebiyle

 kalkıp helaya gitti. Fakat hemen süratle dışarı çıktı. Böyle süratle helaya girip,

 hemen aceleyle dışarı çıkmalarına hayret ettim. "Bunun sebebi nedir?"

dedim. Heladan çıkar çıkmaz su ibriğini istedi ve sol elinin baş parmağının

 tırnağını yıkadı ve ovaladı. Sonra tekrar helaya girdi. Bir müddet sonra

çıkınca buyurdu ki: "Bevl sıkıştırdı, acele ile helaya girdim ve oturdum.

Gözüm tırnağımın üzerine gitti. Üzerinde siyah bir nokta vardı. Kalem

yazıyor mu diye kontrol etmek için bunu yapmıştım. Halbuki, o nokta

Kur'an-ı kerimin harflerini yazarken kullanılırdı. Orada oturmayı doğru

görmedim ve edep dışı buldum. Bevl sıkıştırmasından dolayı sıkıntı

çektimse de, bu sıkıntı bir edebi terk etmenin vereceği sıkıntının yanında

çok az geldi. Dışarı çıktım. O siyah noktayı yıkadım ve tekrar içeri girdim."

Bir gün, hafızlardan biri, kendi minderlerinden aşağı bir minder koyup

üzerine oturarak, Kur'an-ı kerim okumaya başladı. İmam-ı Rabbani hazretleri

bu durumun farkına varıp, hemen üzerinde oturduğu yüksek minderi bir kenara

çekip yere oturdu. Hiçbir zaman Kur'an-ı kerim okumakta olan hafızdan

yüksekte oturmazdı."

İmam-ı Rabbani hazretlerinin fıkıh meselelerinde ilmi çoktu ve her meseleye

 anında cevap verebilecek bir derecedeydi. Usul-i fıkıhta da tam bir maharet

sahibiydi. Fakat ihtiyatının çokluğundan, çoğu zaman kıymetli fıkıh kitaplarına

 başvururdu. Seferde ve hazarda bazı kıymetli fıkıh kitaplarını yanında

 bulundururdu. Onların bütün gayreti, müftabih yani fıkıh âlimlerinin

üzerinde ittifak ettikleri fetvalara, daima uymaktı. Bazı fıkıh âlimlerinin caiz

 dediği, bazılarının mekruh dediği bir işte, o kerahet tarafını tercih eder ve o

işi yapmazdı. "Bir meselenin yapılmasında ve yapılmamasında, helal ve haram

olmasında ihtilaf olursa, yapılmaması ve haram tarafını tercih etmeyi mümkün

olduğu kadar elden kaçırmamalıdır" buyururdu.

Muhammed Haşim-i Keşmi şöyle anlatmıştır:
"Seyyidlerden bir genç, medresede talebe idi. Onunla arkadaşlık ederdik.

 Bir gün ağlayarak yanıma geldi ve başından geçen bir hadiseyi anlattı.

İmam-ı Rabbani hazretlerinin büyük bir kerametini görmüştü. Dedi ki:

"Hazret-i Ali'ye karşı savaşanları, hele Hazret-i Muaviye'yi sevmezdim.

Bir gece senin üstadın İmam-ı Rabbani'nin Mektubat'ını okuyordum.

Okuduğum yerde; "İmam-ı Enes bin Malik buyurdu ki: "Hazret-i Muaviye'yi,

sevmemek onu kötülemek, Hazret-i Ebu Bekri ve Hazret-i Ömeri sevmemek

bunları kötülemek gibidir. Ona sövene, bunlara sövene verilen cezayı vermek

 lazımdır" yazılı idi. Bunu okuyunca, canım sıkıldı ve yerinde olmayan bir yazıyı

buraya yazmış dedim. Mektubat'ı yere attım. Yatağıma uzandım. Uyudum.

Rüyamda, senin o büyük üstadın öfkeli ve kızgın bir halde yanıma geldi. İki

mübarek elleri ile kulaklarımı çekti ve; "Ey cahil çocuk! Sen bizim yazdığımızı

beğenmiyorsun ve kitabımızı fırlatıp, yere atıyorsun. Benim yazımı okuyunca

şaşaladın ve inanmadın. Ama gel, seni bir zata götüreyim de gör! Resulullah

 efendimizin eshabını sevmediğin için, aldandığını ondan işit" buyurdu. Beni

Çekerek, bir bahçeye götürdü ve kapısında bırakıp kendisi yalnızca ilerledi.

Uzakta görünen büyük bir odaya doğru yürüdü. Orada nur yüzlü, büyük bir

 zat oturuyordu. Çekinerek ve saygı ile o zata selam verdi. Önünde diz çöküp

oturdu. Ona bir şeyler söylüyor, beni gösteriyordu. Uzaktan bana bakışlarından

 benden bahsettiği anlaşılıyordu.

Biraz sonra senin o yüksek üstadın imam-ı Rabbani, kalktı. Beni çağırdı. "Bu

oturan zat, Hazret-i Ali'dir. İyi dinle! Bak ne buyuruyor" dedi. Yanlarına gidip,

selam verdim. "Sakın, sakın! Resulullah efendimizin eshabına karşı, kalbinde

 bir dargınlık bulundurma! O büyüklerden hiçbirini, asla kötüleme. Aramızda

muharebe şeklinde görünen işlerimizin, hangi iyi niyetlerle yapıldığını, biz ve

o kardeşlerimiz biliriz!" dedi. Senin yüksek hocanın adını söyleyerek; "Bu zatın

yazılarına da sakın karşı gelme!" buyurdu. Bu nasihati dinledikten sonra,

kalbimi yokladım. Bu husustaki tereddüdün ve soğukluğun, kalbimden

çıkmadığını gördüm. Bu hâlimi hemen anladı. Öfkelendi. Senin yüksek hocana

bakarak; "Bunun

 gönlü daha temizlenmedi. İyi bir tokat vur!" dedi. Şeyh hazretleri, kuvvetli bir

 tokat vurdu. Tokadı yiyince, kendi kendime; "Bunu sevdiğim için onlara

düşmanlık etmiştim. Halbuki kendisi onlara düşmanlığımdan bu kadar çok

 incinmektedir. Bu halden vazgeçmeliyim!" dedim. Kalbimi yokladım.

Düşmanlık, kırgınlık kalmamış, tertemiz buldum. O anda uyandım. Şimdi de

 kalbim o kinden temizlenmiştir. O rüyanın, o sözlerin tadı, beni başka hale

soktu. Kalbimde Allah’tan başka hiçbir şeyin sevgisi kalmadı. Senin yüksek

hocan imam-ı Rabbani'ye ve onun yazdıklarındaki marifete inancım iyice arttı."

İmam-ı Rabbani hazretleri 1615 senesinde, elli üç yaşlarında iken, talebelerinden

 çok sevdiklerine; "Benim ömrüm ve hayatım hakkındaki kaza-yı mübremin altmış

 üç sene olduğunu ilham ile bana bildirdiler" buyurdu. Ve buna çok sevindi.

 Çünkü Peygamber efendimize tâbi olmasının çokluğu, yaş bakımından da

uymakla belli oluyordu. Aynı zamanda bu hususta Hazret-i Ebu Bekir'e,

Hazret-i Ömer'e ve Hazret-i Ali'ye de uymuş oluyordu.

1623 senesinde Ecmir'de iken; "Vefat etmemin yakın olduğuna dair

 işaretler, alametler görülmeye başladı" buyurdu. Serhend'de bulunan kıymetli

oğullarına mektup yazıp; "Ömrümüzün sona ermesi yakındır" buyurdu.

 Babalarının hasreti ve ayrılığı ile yanan, evliyanın gözlerinin nuru kıymetli

oğulları, bu mektub

u alınca, babalarının bulunduğu yere hareket ettiler. Huzuruna kavuşunca,

bir gün, bu yüksek oğullarını hususi odaya çağırdı. Buyurdu ki: "Kıymetli

oğullarım, bu dünyaya hiçbir şekilde nazarım ve bağlılığım kalmadı. Öbür

 dünyaya gitmek icap ediyor, gitme ve yolculuk alametleri görünmeye başladı."

İmam-ı Rabbani hazretleri Ecmir seferinden Serhend'e dönünce, artık evinde

inzivaya çekildi. Bir müddet, beş vakit namaz ve Cuma namazı hariç, evden

dışarı çıkmadı. Nur ve esrar menbaı olan hususi odasına; Muhammed Haşim-i

 Keşmi'den, yüksek oğullarından, talebelerinden ve hizmetçilerinden iki üç kişi

 hariç, başkalarının girmesi çok nadir oluyordu. Halveti seçtiği günlerden bir gün,

soğuk bir nefes çekip; "Şeyh-ül-islam'ın (Ebu Ali Dekkak'ın) meşrebi çok

yükselince, meclisinde insan kalmadı" sözünü söyledi. Burada olduğu gibi,

ömrünün sonuna doğru, imam-ı Rabbani hazretlerinin meşrebi de o kadar

yüksek oldu ki, talebelerinin en yüksekleri bile onun yanında mektebe yeni

başlayan küçük çocuklar gibi kalıyorlardı.

İmam-ı Rabbani hazretlerinin talebelerinden biri şöyle anlatmıştır:
"İmam-ı Rabbani hazretlerinin ömrünün son günlerinde, hasta olduğu sırada

huzuruna çıkıp, birkaç günlüğüne memleketime gidip gelmek için izin istedim.

 "Birkaç gün dur!" buyurdu. Sonra tekrar arzedip; "Hemen gidip, döneceğim"

 dedim. "Birkaç gün sabret!" buyurdu. Fakat; "Gidip en kısa zamanda

huzurunuza döneceğim" deyince, izin verdi ve: "Sen nerede, biz nerede,

ilkbahar nerede?" mısraını okudu. Bu sözünden birkaç gün sonra vefat etti.

Bu arada çok sadaka verdi ve büyük hayırlar yaptı. Esrar mahremlerinden,

yakınlarından biri, bu sadaka ve hayratlarının çokluğunu görünce; "Bütün bu

hayratlar, belaların giderilmesi için midir?" diye sordu. Buyurdu ki: "Hayır, belki

de kavuşmak şevki ile bunları yapıyorum. Ve şu beyti okuyup gözlerinden

sevinç gözyaşları döküldü:

"Vuslat günüdür sırdaşım âleme kucak açayım,
Bu devletin, bu nimetin sevinçlerini saçayım."

Muharrem ayının on ikinci günü buyurdu ki: "Bana bu dünyadan öbür dünyaya

gitmeme kırk veya elli gün kaldığını bildirdiler. Mezarımı da gösterdiler." Bu

sözleri dinleyenler üzüldüler ve şaşa kaldılar. Ciğerlerindeki yara yeniden

 tazelendi. O günlerde, oğlu Muhammed Said bir gün, imam-ı Rabbani hazretlerini

 ağlarken gördü. Sebebini sordu. Cevabında; "Allahü teâlâya kavuşmanın sevinci

ile ağlıyorum" buyurdu. Yine oğlu; "Allahü teâlâ, bu işi, bu dünyada çok

sevdiklerinin isteğine bırakır. Madem ki, siz bu kadar çok istiyorsunuz,

elbette gidersiniz" diye arz etti. Bu sözü söyleyen oğullarında bir değişme

 gördü ve buyurdu ki: "Muhammed Said! Allahü teâlânın gayretine dokunuyorsun.

" Oğlu; "Kendi hâlime üzülüyorum" dedi ve gayet samimi bir beyanla, dert ve

 elem dolu kalbini dışarı vururcasına; "Ey gönlümün süruru babacığım! Bize

 yaptığınız bu şefkatsizlik ve acımasızlık nedendir?" diye arz etti. Bunun üzerine;

 "Allahü teâlâ sizden sevgilidir. Ayrıca bizim size şefkat ve yardımlarımız, vefat

 ettikten sonra, b

u dünyadakinden daha çok olacaktır. Çünkü bu dünyada, insanlık icabı bazen ister

 istemez yardım ve teveccüh tam olmuyor. Halbuki öldükten sonra, beşeri

sıfatlardan tamamen ayrılma vardır" buyurdu. Bunu söylediği günden itibaren,

 o günleri saymaya başladılar. Şöyle ki, Safer ayının yirmi ikinci gecesi kalbleri

hasta eshabına; "Bugün söylediğim günlerin kırkıncı günü geçmiş oluyor.

Bakalım bu yedi-sekiz günde ne zuhur eder" buyurdu. Yine oğullarına buyurdu

ki: "Şu arada hasıl olan birkaç günlük sıhhatte, Allahü teâlâ, Habibine tâbi olan

 bir insanda bulunabilecek bütün kemalatı bana ihsan eyledi." Oğullarının bu

sözlerden kalbleri parçalandı. Çünkü, bu sözlerde Hazret-i Ebu Bekri Sıddıkın;

"Bu gün dininizi tamam eyledim" âyet-i kerimesi gelince kalblerine gelen,

yani Peygamber efendimiz vefat edecektir, ilhamından bir işaret bulunduğunu

 anladılar.

Safer ayının yirmi üçü Perşembe günü, dervişlere, kendi mübarek elleriyle

elbiselerini taksim etti. Kendi üzerinde pamuklu, sıcak tutan bir elbise

 bulunmadığı için, havanın soğukluğu tesir edip, tekrar sıtma hastalığına

 tutuldu ve tekrar yatağa düştü. Peygamber efendimiz hastalıktan kurtulup,

az bir zaman sonra tekrar hasta olmuşlar ve vefat eylemişlerdi. İmam-ı Rabbani

 hazretleri, bu hususta da ittiba'ı (uymayı) kaçırmadı. Bu hastalıktan evvel

 hizmetçilerinden birine; "Mangal için şu kadar liralık kömür al!" buyurdu.

Biraz sonra tekrar yanına çağırarak; "Söylediğimin yarısı tutarında kömür al,

çünkü bir ses kalbime, o kömürleri yakacak kadar zaman kalmadı diyor" buyurdu.

 Kömürün bir kısmını kendisi için ayırtıp, diğerini çocuklarına gönderdi. Kendisine

ayrılmış olan miktar, vefat ettiği gün tamamen bitmişti. Bu hastalık zamanında,

 yüksek ilimleri, çok fazla olarak kendi yüksek oğullarına anlattı. Bir gün ince

hakikatleri beyanda o kadar uğraşıyor ve bunun için o kadar konuşuyordu ki,

kıymetli oğulları Hace Muhammed Said; "Hazretinizin hastalığı bu kadar

konuşmanıza elverişli değildir, bu marifetlerin beyanını bir başka zamana

bıraksanız nasıl olur babacığım?" diye arz etti. Bunun üzerine: "Ey oğlum!

Daha zaman ve fırsat var mı? Biliyorum ki, bir başka vakit, bu kadarını

söylemeye de kuvvet ve kudret bulamıyacağım" buyurdular.

Bu günlerde hastalığı şiddetli olmasına rağmen cemaatle namaz kılmayı terk

etmedi. Ancak son dört-beş gün, yalnız başına namaz kıldı. Duaları, tesbihleri,

 salevatları, zikri ve murakabeyi, hiçbir eksiklik olmadan yapıyordu. Dinimizin

ve hocalarının yollarının inceliklerinden hiçbirini terk etmiyordu. Bir gece, gecenin

üçüncü yarısında kalkıp abdest aldı. Teheccüd namazını ayakta kıldı ve;

"Bu bizim son teheccüdümüzdür" buyurdu.

Vefatından biraz önce, kendinden geçme hali görüldü. Büyük oğlu, bu

kendinden geçme halinin çokluğu, hastalığın şiddetinden mi, yoksa istiğrak

 (nurlara gömülme) sebebi ile midir, diye arz etti. Cevabında; "İstiğrak sebebi i

ledir. Çünkü, bazı çok yüksek haller görünüyor. Bunun için onlara teveccüh ediyorum,

 tâ ki hepsini oldukları gibi görebileyim ve bunlarla her şeyim tamam ve kâmil olsun

" buyurdu. Bu derin sırlardan kısaca yüksek oğullarının kulaklarına fısıldadı. Bu

kendinden geçme halinden kurtulunca, ciğeri yaralı, kalbi yanık talebelerine elveda

sözünü hatırlatan, vasiyetlerini söylemeye başladı. Bu vasiyetlerin çoğu; mutabeata, Peygamberimize tâbi olmaya teşvik, sünnete yapışma, bid’atten kaçınma, zikir ve

murakabeye devam etme hakkında idi.

Buyurdu ki: "Sünnete çok sıkı sarılmak lazımdır." Bu sözleriyle de Peygamber

efendimize uymak istemişlerdi. Çünkü, Peygamber efendimiz vefat edecekleri

zaman böyle nasihat eylemişlerdi. Abbad bin Sariye'den, Tirmizi ve Ebu Davud

şöyle rivayet eder: "Resulullah efendimiz bize vaaz ediyordu. Bu vaazdan kalbler

ürperiyor. Gözler yaşarıyordu. Dedik ki: "Ya Resulallah! Bu sözleriniz veda vaazına

benziyor, bize vasiyet ediniz." Resulullah aleyhisselam buyurdular ki: